Stan środowiska w Gorzowie Wlkp. w latach 2000-2001

III. HAŁAS I PROMIENIOWANIE


fot. Marek Demidowicz
Stacja bazowa telefonii komórkowej GSM 900 MHz (PTK Centertel)
przy ul.Sybiraków 10 - na wieży umieszczono także czujnik wykrywania
burz i wyładowań atmosferycznych należący do IMGW

 

HAŁAS

Krystyna Dziewiałtowska-Gintowt

Ogólne zasady ochrony środowiska przed hałasem regulowane są przez ustawę z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627). Normatywne parametry hałasu w środowisku określa rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 13 maja 1998 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. Nr 66, poz. 436).
Badania środowiska w Gorzowie pod kątem uciążliwości akustycznej, prowadzone w latach 2000-2001, dotyczyły głównie obiektów prowadzących działalność gospodarczą. W niewielkim stopniu badano również hałas uliczny. Pomiary poziomu hałasu prowadzone były w ramach planowej działalności kontrolnej, interwencji oraz badań stanu środowiska. W badaniach kontrolnych i monitoringowych mierzono następujące parametry akustyczne (poziom dźwięku A) w decybelach:
- równoważny poziom dźwięku A (LAeq) - uśredniony w okresie normatywnym poziom dźwięku,
- maksymalny poziom dźwięku A (LAmax),
- minimalny poziom dźwięku A (LAmin).



Tabela III.1.1.
Dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku


1.1. Emisja hałasu

W latach 2000-2001 WIOŚ przeprowadził na terenie miasta kontrole z pomiarami w zakresie emisji hałasu do środowiska w 12 zakładach, w tym w większości w ramach interwencji. Niektóre z kontroli interwencyjnych przeprowadzono wspólnie z Wydziałem Ochrony Środowiska i Rolnictwa Urzędu Miejskiego. Część z pomiarów kontrolnych wykazała przekroczenia dopuszczalnych wartości równoważnego poziomu dźwięku LAeq emitowanego do środowiska. W 7 zakładach stwierdzono przekroczenia dla pory dziennej, a w 4 dla pory nocnej. W 22 punktach pomiarowych stwierdzono średnie przekroczenie o 6,6 dB, maksymalna wartość przekroczenia wyniosła 15,1 dB. Wykonane badania wykazały nadmierne narażenie na hałas 1038 osób zamieszkałych w budynkach przyległych do punktów pomiarowych. Kontrole dotyczyły zakładów różnej wielkości, charakteryzujących się różnorodną działalnością. Część zakładów w wyniku działań kontrolnych zlikwidowało uciążliwość lub ją zmniejszyło. Szczegółowe dane przedstawia tabela III.1.2.


Tabela III.1.2.
Działania zmniejszające hałas


W latach 2000-2001 w Wydziale Ochrony Środowiska i Rolnictwa Urzędu Miejskiego, w wyniku interwencji ludności, zarejestrowano 13 nowych źródeł uciążliwości w zakresie hałasu i wibracji.
Działalność kontrolna i interwencyjna wykazuje dużą skuteczność w likwidowaniu uciążliwości akustycznej zakładów. Wnioski w tych sprawach załatwiane są coraz częściej na szczeblu miasta, a pomiary hałasu przeprowadza się tylko w uzasadnionych przypadkach. Większość zakładów szybko dostosowuje się do obowiązujących norm, a ponowne kontrole w większości potwierdzają, że problem został rozwiązany ostatecznie. Coraz częściej sprawy rozprzestrzeniania się hałasu rozpatrywane są na etapie planowania i lokalizacji, duże zaniedbania stwierdzono natomiast w przypadkach zmiany sposobu użytkowania obiektów.

1.2. Monitoring hałasu komunikacyjnego

Na terenie Gorzowa monitoring hałasu na dużą skalę prowadzony był w latach 1993-1999. Wyniki badań zostały omówione we wcześniejszych raportach na temat stanu środowiska w mieście.
Badaniami w latach 1993-1997 objęty został obszar całego miasta, tj. ponad 94 km z 213 km ulic w mieście, w tym wszystkie trasy stanowiące jego szkielet komunikacyjny. Wyniki zostały opracowane w formie mapy akustycznej. Stwierdzono narażenie na hałas ponad 70 tys. osób ze 124 tys. mieszkańców miasta. Średnia wartość równoważnego poziomu dźwięku A wyniosła 71,5 dB, a natężenia ruchu - 511 pojazdów/h, z 11% udziałem ruchu ciężkiego. Równoważny poziom dźwięku A na ulicach Gorzowa przyjmował wartości 54,9-77,6 dB. Najwyższe wartości równoważnego poziomu dźwięku A, największe natężenie ruchu i udział pojazdów ciężkich charakteryzowały drogę krajową nr 3. Nieco niższe wartości LAeq, lecz najwyższe jego przekroczenia, stwierdzono wzdłuż ówczesnego przebiegu drogi nr 22 (przez Kostrzyn, Witnicę i Bogdaniec), charakteryzującej się również najwyższym sumarycznym i średnim wskaźnikiem narażenia mieszkańców M. Duże przekroczenia LAeq występowały przy trasach dzielnicowych zbiorczych. Ulice osiedlowe zbiorcze, ze względu na bliskość zwartej zabudowy mieszkaniowej, charakteryzowała z kolei wysoka wartość wskaźnika narażenia mieszkańców.
W latach 1998-1999 prowadzone były na ulicach miasta badania w ramach monitoringu szczególnej uciążliwości dróg krajowych nr 22 i 3. Przekroczenia wartości progowej 75 dB przy krawędzi jezdni stwierdzono w 11 przekrojach (na 19 badanych) przy ulicach: Koniawskiej, Poznańskiej, Grobla, Podmiejskiej, Kostrzyńskiej, Sikorskiego, Chrobrego i Warszawskiej.
W latach 2000-2001 badania WIOŚ obejmowały głównie emisję hałasu wzdłuż tras komunikacyjnych poza Gorzowem. Na terenie miasta, w ramach monitoringu oraz badań zleconych, wykonano pomiary: w rejonie planowanego połączenia ul. Pomorskiej z Al. Odrodzenia przez park Kopernika - w związku z wprowadzanymi zmianami w planie zagospodarowania przestrzennego, oraz w rejonie ul. Zielonej - w związku z oddaniem do użytku wschodniej przeprawy mostowej przez Wartę.

1.2.1. Pomiary w rejonie skrzyżowania ul. Pomorskiej i Walczaka

Pomiary wykonane zostały w lutym 2001 r. w godz. 8.00-16.00, w odległości 1 m od krawężnika. Badania hałasu prowadzono w 4 punktach pomiarowych o następującej charakterystyce: nr 77 - ul. Pomorska 27, na odcinku prowadzącym ruch w kierunku ul. Walczaka, nr 77A - ul. Pomorska na odcinku odbierającym ruch z ul. Walczaka (z torowiskiem tramwajowym), nr 79 - ul. Walczaka przy kaplicy ewangelickiej w parku Kopernika, nr 80 - ul. Walczaka na wprost hotelu "Stilon". Były to te same punkty, w których przeprowadzono badania hałasu w 1995 r.
Wyniki badań z lat 1995 i 2001 dotyczą różnych pór roku i dlatego nie są do końca porównywalne. Jednak podobnie jak w 1995 r. we wszystkich badanych punktach został przekroczony równoważny poziom dźwięku LAeq, wynoszący 60 dB dla hałasu komunikacyjnego na terenie zabudowy mieszkaniowej. Dla całej części północno-wschodniej Gorzowa średni LAeq przy krawężniku wyniósł 70,7 dB - poziomy pomierzone w badanym terenie są charakterystyczne dla całego rejonu. Istotny wzrost poziomu hałasu w porównaniu do 1995 r. stwierdzono tylko w punkcie 77, tj. przy odcinku ul. Pomorskiej prowadzącej ruch w kierunku ul. Walczaka. W pozostałych punktach wyniki pomiarów z obu okresów są zbieżne.
Natężenie ruchu przy ul. Pomorskiej wzrosło w porównaniu do 1995 r. o 50%, analogicznie wzrósł ruch lekki i ciężki, a ruch na ul. Walczaka nie zmienił się. Wykonane badania nie wskazują jednoznacznie, w jakim stopniu wzrost natężenia ruchu przy ul. Pomorskiej związany jest z otwarciem przeprawy wschodniej, a w jakim charakteryzuje trend dla całego miasta.


Tabela
III.1.3.
Pomiary hałasu w rejonie skrzyżowania ul.Pomorskiej i Walczaka - porównanie wyników z lat 1995 i 2001

1.2.2. Pomiary w rejonie ul. Zielonej

Pomiary wykonane zostały w listopadzie i grudniu 2000 r. w porze dziennej i nocnej, w odległości 2 m od elewacji budynków mieszkalnych. Badania hałasu prowadzono w 2 punktach pomiarowych o następującej charakterystyce: nr 1 - zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna przy ul. Zielonej 55 (na odcinku Grobla - wiadukt nad ul. Zieloną), nr 2 - zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna przy ul. Zielonej 17 (na odcinku wiadukt nad ul. Zieloną - Wał Okrężny).
Na odcinku ul. Zielonej od Grobli do wiaduktu stwierdzono niewielkie, rzędu 2,9 dB, przekroczenie dopuszczalnego równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dziennej. W porze nocnej nie stwierdzono przekroczenia. Natomiast na odcinku ul. Zielonej od wiaduktu do Wału Okrężnego nie stwierdzono przekroczenia dopuszczalnego równoważnego poziomu dźwięku A ani w porze dziennej, ani nocnej.
Prowadzone wyrywkowe prace monitoringowe wskazują na potrzebę poszerzenia monitoringu komunikacyjnego i powiązania go z inwestycjami, które wpływają na zmianę struktury ruchu w mieście. Monitoring hałasu umożliwi dokładniejszą ocenę skuteczności tych zmian.


Tabela
III.1.4.
Wyniki pomiarów hałasu w rejonie ul.Zielonej w 2000 r.

1.3. Inwestycje w Gorzowie Wlkp. zmieniające układ komunikacyjny miasta

W ostatnich latach na terenie Gorzowa prowadzonych jest szereg inwestycji, zmieniających w istotny sposób układ komunikacyjny miasta. Część z nich została zrealizowana lub jest w trakcie realizacji.
Trasa alternatywna - realizowana od 1997 r. - budowana jest w celu wyeliminowania ruchu ciężkiego z ul. Sikorskiego i służyć ma do płynnego przeprowadzenia przez miasto ruchu tranzytowego z przejścia granicznego w Kostrzynie n/O w kierunku Gdańska i Poznania. Wykonanie trasy obejmuje budowę ulicy Jancarza i modernizację ul. Składowej do ul. Cichońskiego, wraz z przebudową mostku na Kłodawce, budowę nowego odcinka ul. Składowej, przez tereny obecnych garaży przy nasypie kolejowym, do ul. Teatralnej, która po modernizacji będzie wyprowadzać ruch na rondo Santockie i wschodnią przeprawę mostową. Długość trasy wynosi ponad 2,4 km. Dotychczas ukończono budowę ul. Jancarza i połączenia ul. Teatralnej z wschodnią obwodnicą.
Trasa średnicowa północna - realizowana od 1996 r. - budowana celem odciążenia ruchu miejskiego na ulicach Śródmieścia oraz usprawnienia połączenia komunikacyjnego osiedli Górczyn i Staszica. Zadanie podzielono na trzy etapy, z czego do tej pory zrealizowano dwa pierwsze odcinki: pierwszy prowadzący ul. Roosevelta od al. Odrodzenia do skrzyżowania z ul. Kosynierów Gdyńskich, o długości 1148 m, oraz drugi odcinek biegnący ul. Słowiańską od ul. Kosynierów Gdyńskich do Centrum Sportowo-Rehabilitacyjnego "Słowianka", o długości 710 m. III planowany etap obejmuje wybudowanie odcinków dróg miejskich od "Słowianki", przez byłe tereny wojskowe, do ul. Myśliborskiej oraz od al. Odrodzenia, przez park Kopernika, do ul. Pomorskiej, o łącznej długości ok. 3 km.
Wschodnia obwodnica - realizowana od 1987 r. - od ul. Kasprzaka przez nowy układ drogowy i mosty na kanale Ulgi i rzece Warcie, ulicami Pomorską i Podmiejską do ul. Walczaka - budowana celem odciążenia centrum miasta z ruchu tranzytowego, odciążenia ul. Walczaka i łatwiejszy wyjazd w kierunku Gdańska. W ramach tego zadania wykonano do tej pory m.in. następujące elementy: nowy most na Warcie, dwa wiadukty kolejowe, estakadę żelbetową, rondo na skrzyżowaniu ulic Warszawskiej i Podmiejskiej z przebudową trakcji oraz torowisk tramwajowych oraz jezdni łączących przeprawę mostową z układem komunikacyjnym miasta. Aktualnie prowadzona jest modernizacja wschodniego wylotu drogi krajowej nr 22 i jej połączenie z drogami nr 132 i 133, obejmująca wykonanie odcinka nowej drogi pomiędzy ulicami Walczaka a Podmiejską, z dwoma skrzyżowaniami w formie ronda: Walczaka - Bierzarina oraz Podmiejska - Sybiraków. Ukończenie tego odcinka, o długości ponad 2,1 km, planowane jest w 2002 r. Następnie mają być zmodernizowane ulice Podmiejska i Pomorska od ul. Sybiraków do ronda Santockiego.
Przebudowa ulic Górczyńskiej i Piłsudskiego - prowadzona od 2001 r. w związku z powstaniem w tym rejonie dużych centrów handlowych oraz rozbudowanej struktury mieszkaniowej. Obejmuje ona wybudowanie drugich jezdni, przejść podziemnych oraz rond. Zakończenie inwestycji nastąpi w 2002 r.
Zachodnia obwodnica - realizowana od 2001 r. - budowana celem uwolnienia miasta od ruchu tranzytowego na kierunku północ-południe. Obwodnica, o długości ok. 12 000 m, obejmować będzie liczne obiekty inżynierskie, w tym most i estakadę nad doliną rzeki Warty. I etap o długości 2400 m rozpoczęty został od południowej strony miasta.
Modernizacja ul. Grobla - z realizacją w 2002 lub 2003 r. - mająca na celu poprawę stanu technicznego i przepustowości ulicy w związku z powstaniem nowego układu komunikacyjnego obwodnicy wschodniej.
W wyniku modernizacji ul. Grobla będzie ulicą dwukierunkową, a ul. Przemysłowa stanie się ulicą lokalną. W wyniku prowadzonych lub planowanych inwestycji drogowych należy spodziewać się w również istotnych zmian w emisji hałasu i spalin oraz wibracji. Przewidywany jest ich istotny spadek w rejonach o gęstej zabudowie mieszkaniowej. Zmniejszenie ruchu tranzytowego przez centrum Gorzowa powinno również wyeliminować niszczenie wielu zabytkowych budynków, w tym najstarszego i najcenniejszego zabytku miasta - gotyckiej katedry z końca XIII w., na skutek drgań powodowanych przez ruch ciężkich pojazdów.
Rejestracja tych zmian została zapoczątkowana w 2002 r. przez monitoring hałasu przy nowych, zmodernizowanych oraz przewidzianych do przebudowy ulicach. W późniejszym terminie przewidywane jest wykonanie planu akustycznego całego miasta i przeprowadzenie analizy porównawczej z okresem poprzedzającym ww. zmiany układu komunikacyjnego.

 

2. Promieniowanie elektromagnetyczne

Krystyna Dziewiałtowska-Gintowt

2.1. Ogólna charakterystyka i przepisy prawne

Elektromagnetyczne promieniowanie niejonizujące jest promieniowaniem o częstotliwości poniżej 300 000 MHz, nie wywołującym procesu jonizacji materii, na którą oddziałuje. Własnościami jonizującymi charakteryzuje się promieniowanie elektromagnetyczne o częstotliwościach znacznie wyższych (nadfioletowe, rentgenowskie, gamma), których długości są porównywalne z rozmiarami atomów i cząsteczek.


Zastosowanie urządzeń generujących promieniowanie elektromagnetyczne zależy od częstotliwości promieniowania i jego mocy:
A. promieniowanie niejonizujące:
- pole o częstotliwości 50 Hz, wytwarzane jest głównie przez urządzenia przesyłowo-rozdzielcze systemu elektroenergetycznego, istotnym źródłem tego rodzaju pól w środowisku człowieka są wszystkie elektryczne urządzenia odbiorcze, zarówno o charakterze przemysłowym, jak też domowe urządzenia powszechnego użytku;
- pola o częstotliwościach od 0,3 kHz do 300 000 MHz mogą być wypromieniowywane w postaci fal radiowych, w zależności od częstotliwości (długości fali) dzieli się je na: długie, średnie, krótkie, ultrakrótkie i mikrofale;
B. promieniowanie jonizujące:
- promieniowanie gamma, Roentgena, nadfiolet - powodujące swym działaniem powstawanie efektu jonizacji cząstek, pola takie powodują zmiany kumulujące się - każda następna dawka powiększa efekt działania poprzedniej.

Ochrona środowiska zajmuje się wpływem promieniowania niejonizującego na bezpieczeństwo, zdrowie i komfort życia ludzkiego - w niniejszym raporcie omówione zostaną szerzej te właśnie kwestie.
Polska jest jednym z niewielu krajów, który posiada kompleksowy system prawny ochrony ludzi i środowiska przed elektromagnetycznym promieniowaniem niejonizującym, dotyczące narażenia zawodowego, środowiskowego oraz wymogów technicznych przy projektowaniu, budowie i eksploatacji źródeł promieniowania. Polskie przepisy w ww. zakresie są jednymi z bardziej restrykcyjnych na świecie, a dopuszczalne wartości pól, zarówno na stanowiskach pracy jak i w środowisku, należą do najniższych.
Ogólne zasady ochrony środowiska przed elektromagnetycznym promieniowaniem niejonizującym regulowane są przez ustawę z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627). Szczegółowe ustalenia zawiera rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 11 sierpnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ochrony przed promieniowaniem szkodliwym dla ludzi i środowiska, dopuszczalnych poziomów promieniowania, jakie mogą występować w środowisku, oraz wymagań obowiązujących przy wykonywaniu pomiarów kontrolnych promieniowania (Dz. U. Nr 107, poz. 676). Wartości dopuszczalne, podane w rozporządzeniu, przedstawia tabela III.2.1.


Tabela III.2.1.
Dopuszczalne poziomy elektromagnetycznego promieniowania niejonizującego
charakteryzowane poprzez wartości graniczne wielkości fizycznych

Nowopowstające obiekty, będące źródłem promieniowania elektromagnetycznego, podlegają w czasie procesu inwestycyjnego analogicznym uzgodnieniom jak inne rodzaje obiektów budowlanych. Dodatkowo, część z nich wymaga uzgodnień w oparciu o raporty oddziaływania na środowisko oraz pozwolenia na emisję promieniowania elektromagnetycznego (od 1 października 2001 r.). Są to:
- linie elektroenergetyczne o napięciu znamionowym wyższym od 220 kV,
- stacje i rozdzielnie elektroenergetyczne o napięciu znamionowym wyższym od 400 kV, jako inwestycje mogące pogorszyć stan środowiska:
- linie elektroenergetyczne o napięciu znamionowym od 110 kV do 220 kV,
- stacje i rozdzielnie elektroenergetyczne o napięciu znamionowym od 100 kV do 400 kV,
- inwestycje obejmujące urządzenia emitujące elektromagnetyczne promieniowanie niejonizujące w zakresie częstotliwości 0,03-300 000 MHz: radiolokacyjne, radiokomunikacyjne, radionawigacyjne o sumarycznej mocy nadajników wyższej od 10 W oraz radiolinie (pozwolenia na emisję promieniowania elektromagnetycznego od 15 W).
Nałożony jest obowiązek wykonywania pomiarów kontrolnych promieniowania bezpośrednio po pierwszym uruchomieniu obiektu (urządzenia) oraz każdorazowo w razie zmiany warunków jego pracy, o ile zmiany te mogą mieć wpływ na poziom promieniowania.

2.2. Źródła promieniowania elektromagnetycznego w Gorzowie Wlkp.

2.2.1. Linie i stacje elektroenergetyczne - pola o częstotliwości 50 Hz

W środowisku naturalnym pola elektryczne o natężeniach przekraczających 1 kV/m występują w otoczeniu napowietrznych linii przesyłowych 220 i 400 kV, a także na niewielkim obszarze pod liniami 110 kV. Wszystkie krajowe linie przesyłowe są tak projektowane i konstruowane, że natężenia pola w ich otoczeniu są znacznie mniejsze od wartości dopuszczalnych. Pole elektryczne na ogrodzonym terenie stacji elektroenergetycznych może osiągać w niektórych miejscach wartości zbliżone do dopuszczalnych - są to jednak miejsca dostępne tylko dla osób uprawnionych. Poza terenem stacji pole to jest o wiele słabsze, zwykle poniżej 0,2 kV/m.
Natężenie pola magnetycznego o częstotliwości 50 Hz nie może przekraczać 8 kA/m. Nawet wokół linii przesyłowych najwyższych napięć jest ono niewielkie, porównywalne z polami, jakie występują obok przewodów domowej instalacji niskiego napięcia oraz elektrycznego sprzętu powszechnego użytku. Pole magnetyczne wytwarzane jest również przez aparaturę i urządzenia instalowane w stacjach elektroenergetycznych. Ze względu na znaczne odległości aparatury wysokonapięciowej od ogrodzenia stacji, pole magnetyczne poza terenem stacji można praktycznie pominąć.

2.2.2. Pola elektromagnetyczne 50 Hz w Gorzowie Wlkp.

Eksploatacją linii i stacji elektroenergetycznych na terenie miasta zajmują się:
- Polskie Sieci Energetyczne - sieci przesyłowe 220 kV (ok. 7 km) i 400 kV (ok. 5 km), przebiegające przez teren Elektrociepłowni "Gorzów", ZWCh "Stilon" i ogrodów działkowych we wschodniej części miasta, oraz Główna Stacja Zasilania (GSZ) 220/110 kV (wychodzą z niej ww. linie 220 kV), znajdująca się przy ul. Energetyków 6 na terenie Elektrociepłowni "Gorzów".
- Zakład Energetyczny "Gorzów" - sieci przesyłowe 110 kV (ok. 43 km), napowietrzne 15 kV (ok. 34 km), kablowe 15 kV (ok. 277 km), sieci 0,4 kV z przyłączami oraz 5 stacji GPZ 110 kV/15 kV (Główne Punkty Zasilania) i 336 stacji 15 kV/0,4 kV.
Pomiary wykonywane dla typowych linii energetycznych oraz rozdzielni na terenie miasta potwierdzają istnienie wokół nich pól elektromagnetycznych o natężeniach znacznie poniżej dopuszczalnych.
W kwietniu 2001 r. zakończona została przez Polskie Sieci Energetyczne kompleksowa modernizacja stacji elektroenergetycznej 220/110 kV przy ul. Energetyków 6, której celem była wymiana wyeksploatowanych urządzeń (rozdzielni 110 i 220 kV oraz stanowisk autotransformatorów) oraz wprowadzenie nowych rozwiązań technologicznych.

2.2.3. Pola elektromagnetyczne z zakresu od 0,3 kHz do 300 000 MHz

Pola elektromagnetyczne o częstotliwościach od 0,3 kHz do 300 GHz wytwarzane są głównie przez następujące źródła promieniowania: stacje radiowe i telewizyjne oraz stacje radiotelefoniczne. Źródłem promieniowania elektromagnetycznego są anteny nadawcze stacji. Sposób rozchodzenia się fal zależy od ich długości (częstotliwości):
- stacje nadawcze długo- i średniofalowe pracujące w zakresie długości fal od kilku kilometrów do kilkuset metrów (częstotliwości 0,15-16 MHz) i wykorzystywane do przekazywania programów radiofonicznych; najsilniejsze pole występuje w otoczeniu anten nad powierzchnią ziemi - obszar dopuszczalnych wartości pola elektromagnetycznego ze względu na przebywanie ludzi określa w pionie wysokość anteny, a w poziomie moc nadajników, zawiera się on w granicach od kilkudziesięciu metrów (stacje nadawcze o mocy kilku kW) do kilku kilometrów (stacje o mocy kilku MW);
- stacje nadawcze krótkofalowe pracujące w zakresie długości fal od kilkunastu do kilkudziesięciu metrów (częstotliwość od kilku do kilkudziesięciu MHz) i wykorzystywane przy przesyłaniu sygnałów radiofonicznych, radiotelegraficznych, radiotelefonicznych na znaczne odległości, wykorzystując odbicie fal od jonosfery; najsilniejsze pole występuje w kierunku wiązek głównych na wysokościach przekraczających zawieszenie anten - obszar określający dopuszczalne wartości pola elektromagnetycznego ze względu na przebywanie ludzi zmienia się w funkcji wysokości i dla nadajników o mocy kilkudziesięciu kW osiąga wartości od kilkuset metrów na kierunku promieniowania do kilkudziesięciu metrów przy powierzchni ziemi;
- stacje nadawcze ultrakrótkofalowe (UKF) i telewizyjne (TV) pracujące w zakresie długości fal od kilku metrów do kilku decymetrów (częstotliwości od kilkudziesięciu do kilkuset MHz) i wykorzystywane są do celów radiofonii i telewizji; główna część energii rozchodzi się na wysokości zawieszenia anten (poza wiązką główną natężenie pola szybko maleje), obszar określający dopuszczalne wartości pola elektromagnetycznego ze względu na przebywanie ludzi dla stacji o łącznej mocy kilkudziesięciu kW osiąga wartości od kilkuset metrów na wysokości zawieszenia anteny do kilkudziesięciu metrów przy powierzchni ziemi;
- stacje radiotelefoniczne pracujące w wydzielonych zakresach długości fal metrowych i decymetrowych (częstotliwości od kilkudziesięciu do kilkuset MHz)
- obszar określający dopuszczalne wartości pola elektromagnetycznego ze względu na przebywanie ludzi zawiera się w granicach od kilkudziesięciu metrów na wysokości zawieszenia anten do kilku metrów przy powierzchni ziemi; do głównych rodzajów łączności radiotelefonicznych należą: radiokomunikacja ruchoma lądowa (radiotelefony), radiokomunikacja w zakresie pasma obywatelskiego Citizen Band (CB-radio) oraz telefonia komórkowa.
W Polsce trwa intensywny rozwój sieci telefonii komórkowej. Obecnie pracują telefony w czterech systemach:
- analogowa sieć telefonii przewoźnej Telekomunikacji Polskiej (168 MHz) - wycofywana,
- analogowa sieć Polskiej Telefonii Komórkowej CENTERTEL (430 MHz),
- cyfrowa sieć standardu GSM (900 MHz) - trzech firm: IDEA CENTERTEL, ERA GSM i GSM PLUS,
- cyfrowa sieć standardu GSM 1800 - DCS - tych samych trzech firm.
Systemy przenośnej telefonii komórkowej wymagały pokrycia terenu kraju tzw. stacjami bazowymi. Poza zapewniającymi łączność z telefonami komórkowymi antenami sektorowymi w stacjach bazowych instalowane są również radiolinie konieczne do realizacji łączności bezpośredniej pomiędzy poszczególnymi stacjami bazowymi. W systemie analogowym moce maksymalne stacji bazowych wynosiły 50 W, natomiast nadajniki systemów cyfrowych posiadają moce maksymalne do 20 W. Mniejsza moc wymaga pokrycia kraju znacznie gęstszą siecią. Pojawiają się nowe anteny w miastach na wysokich budynkach, przy osiedlach mieszkaniowych oraz na specjalnie budowanych wieżach. Tak gęste rozlokowanie anten było prawdopodobnie przyczyną pojawienia się obaw ludzi o swoje zdrowie - coraz częściej zadawane jest pytanie, czy stacje bazowe oraz używanie telefonów komórkowych jest szkodliwe dla zdrowia.
Zgodnie z dostępną literaturą na temat stacji telefonii komórkowej uważa się, że nie stanowią one zagrożenia dla zdrowia ludzkiego. Anteny stacji bazowych mają charakterystykę poziomą - są skonstruowane tak, by emitować wiązkę fal tylko równolegle do ziemi, a nie pod siebie. Poza tym budowane są w taki sposób by spełniać surowe normy ochronne. Orientacyjnie można przyjąć, że w odległości ponad 50 m w kierunku poziomym od anteny gęstość mocy promieniowanej jest bezpieczna. Na poziomie ziemi w pobliżu anten o mocy 1600 W, umieszczonych na wieżach o wysokości ponad 36 m, gęstość mocy wynosi zaledwie ok. 0,01 W/m2, przy czym największą wartość 0,02 W/m2 wykrywa się w odległości 15-60 m od wieży. Jeśli antena stacji o mocy 1000 W jest umieszczona na maszcie przynajmniej 2 m nad dachem budynku biurowego lub mieszkalnego, to można obliczyć, że pod dachem gęstość mocy wynosi mniej niż 0,01 W/m2. Jest to zatem wielkość bezpieczna, a promieniowanie jest jeszcze dodatkowo tłumione przez dach i płyty sufitowe.
Moc aparatów przenośnych nie może przekraczać 4 W w telefonach analogowych i 2 W w telefonach cyfrowych. Obecnie produkowane telefony przenośne mają wbudowane układy mikroprocesorowe sterujące mocą urządzenia tak, aby była najniższa wystarczająca do utrzymania połączenia. Drugim sposobem ograniczenia emisji promieniowania elektromagnetycznego są układy, które czuwają nad tym aby telefon emitował fale radiowe tylko w czasie, w którym mówimy do mikrofonu, a podczas słuchania nie wysyłał ich w ogóle. Pozwala to na znaczne skrócenie czasu przebywania rozmówcy w polu generowanym przez telefon oraz znacznie wydłuża czas pracy telefonu na akumulatorach przez oszczędzanie energii. Zmieniła się też koncepcja działania anten. Obecnie są one projektowane tak, by wysyłały fale omijając głowę użytkownika. Testy nie wykazały żadnego ujemnego wpływu promieniowania elektromagnetycznego wysyłanego przez telefon lub stację bazową na rozrusznik serca ani na sam układ sercowo-naczyniowy. Aby zmniejszyć moc generowaną przez telefon w czasie rozmowy należy przestrzegać kilku zasad:
- podczas kupowania telefonu zwracać uwagę na aparaty z zewnętrzną anteną,
- jeśli aparat ma wysuwaną antenę, to należy ją wysunąć podczas rozmowy,
- starać się wybierać miejsca o możliwie najsilniejszym sygnale ze stacji bazowej (każdy telefon ma wskaźnik poziomu sygnału, więc można to określić),
- jeśli rozmawiamy w budynkach, podejść do okna - telefon będzie emitował znacznie mniej energii,
- nigdy podczas rozmowy nie należy dotykać anteny - zmniejsza to znacznie jej efektywność, co zmusza układy sterujące telefonem do podwyższenia jego mocy,
- jeśli to możliwe - należy korzystać z anten zewnętrznych np. w samochodzie i zestawów słuchawkowych.

2.2.4. Pola elektromagnetyczne o częstotliwościach od 0,3 kHz do 300 000 MHz w Gorzowie

Na terenie Gorzowa znajdują się następujące źródła promieniowania elektromagnetycznego z zakresu 0,3 kHz-300 000 MHz:
- nadajniki radiowe i telewizyjne,
- stacje telefonii komórkowej,
- stacje trunkingowej łączności radiowej,
- stacje systemu dostępu radiowego AIRLOOPTM dla sieci telefonów stacjonarnych.
Anteny nadajników oraz radiolinii montowane są na specjalnie budowanych w tym celu wieżach i masztach lub sytuowane na wysokich budynkach (Urząd Wojewódzki, Urząd Miejski, budynki użytkowe i mieszkalne, wieże kościołów, kominy). Najczęściej na terenie jednego punktu funkcjonuje większa ilość anten. Obiekty skupiające najwięcej źródeł promieniowania elektromagnetycznego na terenie Gorzowa znajdują się na terenie: Radiofonicznego Ośrodka Nadawczego (RON) TP SA przy ul. Podmiejskiej Bocznej, ciepłowni Zakanale przy ul. Małorolnych, Zakładów Energetycznych Gorzów przy ul. Energetyków, byłego Ursusa przy ul. Szczecińskiej oraz Urzędu Wojewódzkiego przy ul. Jagiellończyka.

Nadajniki radiowe i telewizyjne
Na terenie Gorzowa umiejscowione są anteny następujących nadajników:
- radiowych Programu I Polskiego Radia, Radia ZET, Radia GO "S" - na terenie RON przy ul. Podmiejskiej Bocznej,
- radia "Gorzów" - na dachu Urzędu Wojewódzkiego, - TV "Polsat" - na dachu budynku WSS przy ul. Podmiejskiej,
- radiolinii TV regionalnej z Poznania - na dachu budynku "Vatral".



fot. Marek Demidowicz
Radiofoniczny Ośrodek Nadawczy (RON) TP SA
przy ul. Podmiejskiej Bocznej

Telefonia komórkowa
Na terenie Gorzowa Wlkp. znajdują się stacje bazowe trzech operatorów sieciowych:
- PTK CENTERTEL - stacje bazowe systemów: NMT-450 MHz (analogowe) i GSM-900 MHz (cyfrowe),
- POLKOMTEL - stacje bazowe systemu GSM-900 MHz (cyfrowe),
- PTC ERA GSM - stacje bazowe systemu GSM-900 MHz (cyfrowe).



fot. Marek Demidowicz
Stacja bazowa telefonii komórkowej GSM 900 MHz (PTK Centertel)
przy ul.Sikorskiego 3-4 -antena umieszczona na budynku Urzędu Miejskiego



fot. Marek Demidowicz
Stacja bazowa telefonii komórkowej GSM 900 MHz (PTK Centertel)
na dachu budynku mieszkalnego przy ul.Narutowicza

Trunkingowa łączność radiowa
Sieć trunkingowa budowana jest w celu operatywnego komunikowania się przez konkretne podmioty gospodarcze. Np. na potrzeby zarządzania siecią energetyczną rozbudowywana została taka sieć przez Zakład Energetyczny "Gorzów" oraz Polskie Sieci Energetyczne. Jest ona wykorzystywana na potrzeby własne z możliwością częściowego udostępnienia użytkownikowi zewnętrznemu. Składa się z 10 nadajników, nadających na częstotliwościach 400-450 MHz, zlokalizowanych na terenie GSZ, GPZ-ów, Posterunku Energetycznego przy ul. Energetyków oraz siedziby ZE przy ul. Sikorskiego.

System dostępu radiowego AIRLOOPTM
System ten rozwijany jest obecnie przez TP SA i służy do utrzymywania łączności radiowej w sieci telefonów stacjonarnych (łącza kablowe).


Tabela III.2.2.
Jednostki stosujące urządzenia wytwarzające pola elektromagnetyczne wysokiej częstotliwości (0,3 kHz -300 GHz)

2.3. Ocena stanu higieny radiacyjnej

Realizacją zadań z zakresu zdrowia publicznego poprzez sprawowanie nadzoru nad warunkami higieny radiacyjnej zajmuje się Oddział Higieny Radiacyjnej Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej. Do zadań z tego zakresu należą:
- kontrola stanu higieny radiacyjnej w placówkach stosujących źródła promieniowania jonizującego oraz otwarte i zamknięte źródła promieniotwórcze,
- nadzór i kontrola przestrzegania przepisów bhp przez użytkowników urządzeń wytwarzających pola elektromagnetyczne,
- wydawanie opinii, postanowień i decyzji przez Lubuskiego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego,
- rozpatrywanie skarg i udzielanie informacji.
W ramach prowadzonej działalności wykonywane są pomiary dawki i mocy dawki przy aparatach rentgenowskich oraz pomiary pola elektromagnetycznego we wszystkich zakresach częstotliwości przy urządzeniach wykorzystywanych w służbie zdrowia, przemyśle i radiokomunikacji. Placówka Pomiarów Skażeń Promieniotwórczych, pracująca przy Oddziale w Gorzowie, wykonywała oznaczenia aktywności globalnej beta i oznaczenia Cs-137 środowiskowe i w produktach żywnościowych oraz prowadziła codzienny monitoring mocy dawki powietrza. Co roku przez Oddział Higieny Radiacyjnej sporządzana jest ocena stanu sanitarnego województwa lubuskiego.
Kontrole i pomiary w zakresie promieniowania jonizującego oceniły pozytywnie zarówno warunki pracy z promieniowaniem, jak też zachowanie przez pracowników odpowiedniej dyscypliny pracy i świadomości zawodowej. W pracowniach rentgenologicznych stwierdzono stosowanie dostępnych środków ochrony, pozwalających na obniżenie dawek promieniowania otrzymanych przez pacjenta. W placówkach wykorzystujących otwarte i zamknięte źródła promieniowania jonizującego (pracownie izotopowe II i III klasy na terenie Szpitala Wojewódzkiego w Gorzowie oraz pracownie przemysłowe ze źródłami zamkniętymi) wykonano kontrole samodzielne oraz wspólnie z Państwową Agencją Atomistyki.
W ramach kontroli źródeł pól elektromagnetycznych niejonizujących badano urządzenia wykorzystywane w służbie zdrowia do celów terapeutycznych (diatermie, terapulsy) oraz chirurgiczne. Wykonywano pomiary pola elektromagnetycznego w celu oceny zagrożeń środowiska, ludności i bhp przy urządzeniach nadawczych. Badania nie wykazały występowania, w otoczeniu tych obiektów, pól wyższych od dopuszczalnych.
W ramach badań skażenia promieniotwórczego środowiska i żywności wykonywane były oznaczenia globalnej aktywności beta oraz Cs-137 w próbach środowiskowych (opad całkowity, gleba i woda) i żywnościowych (mleko, drób, mięso, jaja, warzywa i owoce). Codziennie wykonywany był pomiar mocy dawki ekspozycyjnej powietrza. Teren województwa lubuskiego należał do najmniej skażonych w kraju w okresie awarii elektrowni jądrowej w Czarnobylu. W następnych latach środowisko uległo oczyszczeniu: zanikły krótkożyciowe sztuczne izotopy promieniotwórcze, nastąpiło oczyszczenie gleby przez rozpad i migrację pierwiastków w głąb ziemi. Jedynym pierwiastkiem o długim okresie półrozpadu, jaki jeszcze pozostał w środowisku, choć w niewielkich ilościach, jest Cs-137. Z wykonywanych systematycznie badań wynika, że aktywność sumy cezów 137 i 134 na przestrzeni ostatnich lat miała wyraźną tendencję spadkową, a aktualnie utrzymuje się na stałym poziomie. Analiza pobranych na terenie województwa prób żywności wykazała stężenia wielokrotnie niższe od dopuszczalnych stężeń izotopów cezu w żywności, obowiązujących w Unii Europejskiej.