Stan środowiska w Gorzowie Wlkp. w latach 2000-2001

II. POWIETRZE


fot. ECG
Nowoczesny blok parowo-gazowy w Elektrociepłowni Gorzów

 

1. Warunki meteorologiczne w latach 2000-2001

Jan Winiarz

1.1. Zadania Regionalnej Stacji Hydrologiczno-Meteorologicznej w Gorzowie

Regionalna Stacja Hydrologiczno-Meteorologiczna, oprócz wykonywania pomiarów i obserwacji stanu pogody, pośredniczy w przekazywaniu prognoz, ostrzeżeń przed niebezpiecznymi zjawiskami zachodzącymi w atmosferze i hydrosferze oraz uczestniczy w Systemie Meteorologicznej Osłony Kraju (województwa, miasta, itp.).
W ostatnim dziesięcioleciu dał się zauważyć znaczny postęp we wdrażaniu nowych generacji sprzętu pomiarowego, technik teledetekcyjnych (satelitarnych, radarowych) oraz technik komputerowych pozwalających na dokładniejsze i ciągłe śledzenie oraz rejestrowanie zachodzących zmian w pogodzie. Obecnie trudno jest wyobrazić sobie dziedzinę życia, w której nie są wykorzystywane informacje o pogodzie. Niezależnie bowiem od czysto poznawczego znaczenia badań meteorologii dla potrzeb nauki, znajdują one szerokie zastosowanie praktyczne w rolnictwie, transporcie, budownictwie, medycynie, planowaniu przestrzennym, obronności kraju oraz ochronie środowiska
Regionalna Stacja Hydrologiczno-Meteorologiczna w Gorzowie jest jednostką Państwowej Służby Hydrologiczno-Meteorologicznej Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Pomiary i obserwacje podstawowych parametrów meteorologicznych prowadzone są w Gorzowie już prawie 130 lat. Od września 1874 r. zaczęła bowiem działać stacja, która prowadziła podstawowe pomiary meteorologiczne: ciśnienia powietrza, temperatury, opadu i wiatru. Pomiary były prowadzone w trzech terminach w ciągu doby. W kolejnych latach stacja rozszerzyła zakres pomiarów. Od 1939 r. w stacji prowadzono obserwacje synoptyczne oraz wykonywano zestawienia klimatologiczne. Działalność stacji została przerwana z początkiem marca 1945 r. Po przejęciu Gorzowa przez polską administrację we wrześniu 1946 r. wznowiono regularne obserwacje synoptyczne (co 3 godziny) i klimatologiczne (3 razy na dobę)
Do zadań Regionalnej Stacji Hydrologiczno-Meteorologicznej w Gorzowie należy prowadzenie całodobowych obserwacji meteorologicznych, opracowywanie i gromadzenie materiałów obserwacyjnych, pośredniczenie w osłonie meteorologicznej i hydrologicznej administrowanego terenu, prowadzenie pomiarów skażeń radioaktywnych, monitoringu chemizmu opadów atmosferycznych oraz systemu detekcji i lokalizacji wyładowań atmosferycznych, a także wykonywanie prac zleconych, opracowań i ekspertyz.


fot.Marek Demidowicz
Ogródek meteorologiczny w Regionalnej Stacji Hydrologiczno-Meteorologicznej w Gorzowie
- po prawej Jan Winiarz - długoletni kierownik Stacji

1.2. Zakres pomiarów i obserwacji RSHM w Gorzowie

Pracownicy stacji dokonują systematycznych obserwacji (pomiary instrumentalne i spostrzeżenia wzrokowe) następujących parametrów meteorologicznych:
- temperatury powietrza,
- ciśnienia atmosferycznego,
- prędkości i kierunku wiatru,
- wysokości i rodzaju opadów atmosferycznych oraz ich czasowego rozkładu,
- wilgotności powietrza,
- zachmurzenia,
- widzialności,
- czasu trwania usłonecznienia,
- zjawisk atmosferycznych oraz czasu ich trwania,
- temperatury gruntu na głębokości 5, 10, 20, 50 i 100 cm,
- temperatury przy gruncie,
- pokrywy śnieżnej,
- zawartości wody w śniegu.

1.2.1. Temperatura powietrza

Wymiana cieplna pomiędzy powierzchnią Ziemi i atmosferą odbywa się na drodze przewodnictwa cieplnego, konwekcji i turbulencji. Temperatura powietrza zależy od układu czynników bilansu cieplnego najbliższego otoczenia i napływu mas powietrza o określonej temperaturze z innych obszarów.
Do podstawowych pomiarów temperatury powietrza należą:
- pomiar temperatury aktualnej (pomiar cogodzinny),
- pomiar temperatury najwyższej i najniższej (dwa razy na dobę: o godz. 6.00 i 18.00 UTC),
- pomiar temperatury najniższej przy powierzchni gruntu (dwa razy na dobę: o godz. 6.00 i 18.00 UTC).
Obserwacje do celów synoptycznych są wykonywane na całym świecie w tych samych terminach, ustalonych według średniego czasu dla południka 0o (Greenwich) - w skrócie oznaczanego UTC (Universal Time Coordination) - dawniej GMT.
Temperatura powietrza mierzona jest przez termometry (zwykłe - stacyjne, minimalne i maksymalne) umieszczone w klatce meteorologicznej na wysokości 2 m nad ziemią, natomiast termometr minimalny gruntowy umieszczony jest na wysokości 5 cm nad powierzchnią gruntu. Wyniki pomiarów temperatury powietrza stanowią podstawę obliczania wielkości charakteryzujących warunki termiczne miejsca obserwacji. Najpowszechniej stosowane wielkości to: średnia dobowa, miesięczna, roczna i wieloletnia temperatura powietrza. Bardzo ważnym wskaźnikiem warunków termicznych jest także amplituda temperatury - różnica między wartością maksymalnej i minimalnej temperatury w danym okresie czasu (doba, dekada, miesiąc, itp.). Zestawienie średnich miesięcznych i ekstremalnych temperatur powietrza w latach 2000-2001 w Gorzowie przedstawia tabela II.1.1.


Rysunek II.1.1
Rozkład temperatur ekstremalnych w Gorzowie w latach 2000-2001 [o C]


Tabela II.1.1
Średnie miesięczne i ekstremalne temperatury powietrza w Gorzowie w latach 2000-2001

Analizując warunki termiczne w badanym okresie stwierdzić można, że rok 2000 był znacznie cieplejszy niż rok 2001. Jedynie w lipcu, sierpniu i październiku w 2000 r. średnie temperatury miesięczne były niższe niż w analogicznych miesiącach w 2001 r. Najchłodniejszym miesiącem w ciągu tych dwóch lat był grudzień 2001 r. Średnia temperatura tego miesiąca wynosiła -0,8oC. Najcieplejszym miesiącem był lipiec 2001 r., ze średnią temperaturą miesięczną wynoszącą 19,8oC. Najniższą temperaturę powietrza, o wartości -11,7oC, zanotowano 25 stycznia 2000 r., przy czym temperatura przy powierzchni gruntu była znacznie niższa, wynosiła -17,0oC. Najwyższa temperatura zarejestrowana w rozważanym czasie miała wartość 35,4oC (21 kwietnia 2000 r.).


Tabela II.1.2.
Średnie miesięczne ciśnienie powietrza oraz najwyższe i najniższe ciśnienie
w poszczególnych miesiącach, mierzone w Gorzowie na wysokości 73,06 m n.p.m.

1.2.2. Ciśnienie atmosferyczne

Ciśnienie jest siłą wywieraną na jednostkę powierzchni. Do pomiarów ciśnienia powietrza używa się przyrządów zwanych barometrami. W służbie meteorologicznej jednostkami pomiarowymi ciśnienia są hektopascale (hPa) lub milimetr słupa rtęci (mm Hg). Wartość 1 hPa odpowiada 3/4 mm Hg, a 1 mm Hg to 4/3 hPa.
Atmosfera dzieli się na warstwy, różniące się między sobą pod względem zjawisk fizycznych. Najbliżej powierzchni ziemi znajduje się warstwa zwana troposferą. Jej charakterystyczną cechą jest występowanie silnych przemieszczeń mas powietrza w kierunku poziomym i pionowym. Ciśnienie powietrza zmienia się wraz z wysokością w przybliżeniu o 1 mm Hg na każde 11 m wzniesienia. Na nierównomierny rozkład ciśnienia w kierunku poziomym wpływa temperatura powietrza oraz zawartość pary wodnej. Określenie różnicy ciśnienia między dwoma punktami (miejscowościami) jest możliwe dzięki przeliczaniu (redukowaniu) ciśnienia do poziomu morza. Na wysokości 0 m (poziom morza) ciśnienie wynosi 760 mm Hg, czyli 1013 hPa. W obserwacjach i pomiarach ciśnienia powietrza oprócz samej wartości pomiaru ważne jest śledzenie tempa jego wzrostu lub spadku (tendencji barycznej). Zmiany ciśnienia powietrza znajdują odbicie w stanie psychicznym i fizycznym niektórych osób.
Rozkład ciśnienia atmosferycznego w poszczególnych miesiącach w Gorzowie przedstawiony jest w tabeli II.1.2.
Z zestawień średnich wartości ciśnienia w poszczególnych miesiącach lat 2000-2001 wynika, że w styczniu 2000 r. i grudniu 2001 r. występują tendencje do wyższego, a w listopadzie 2000 r. i marcu 2001 r. do niższego ciśnienia. Średnie roczne ciśnienie atmosferyczne wynosiło 1005,2 hPa w 2000 r. i 1006,0 hPa w 2001 r. Najwyższe ciśnienie atmosferyczne zanotowano w grudniu 2001 r. (1035,5 hPa). Najniższe ciśnienie w badanym okresie, wynoszące 978,6 hPa, zarejestrowano również w grudniu 2001 r.

1.2.3. Wiatr

W meteorologii wiatrem nazywamy poziomy ruch powietrza względem powierzchni ziemi, spowodowany różnicami ciśnienia atmosferycznego na różnych obszarach. Wiatr określamy za pomocą dwóch podstawowych wartości - kierunku i prędkości. Do pomiarów wiatru służą zdalne wiatromierze elektryczne oraz anemografy rejestrujące przebieg wiatru. Kierunek wiatru określa się przez podanie strony świata, z której on wieje. Kierunki wiatru oznacza się symbolami literowymi, słownie lub oznaczeniem kątowym. Wyróżnia się 8 głównych i 8 pośrednich kierunków.


Rysunek II.1.2.
Róża wiatrów -częstotliwość występowania poszczególnych kierunków wiatru w latach 2000-2001


Tabela II.1.3.
Częstotliwość występowania kierunków wiatru w latach 2000-2001

W tabeli II.1.3. przedstawiono rozkład procentowy kierunków wiatru jaki przypada na poszczególne kierunki z całkowitej obserwowanej ilości pomiarów wiatru. Obserwację bezwietrzną - ciszę oznaczono literą C. Do graficznego przedstawienia kierunku wiatru posłużono się 16-kierunkowym rozkładem - rysunkiem, zwanym różą wiatrów (rys. II.1.2.). Przedstawione róże wiatrów obrazują jak często wiał wiatr z poszczególnych kierunków w ciągu dwóch rozważanych lat (2000-2001).



Tabela II.1.4
Średnia miesięczna i roczna prędkość wiatru w Gorzowie w latach 2000-2001


Tabela II.1.5. Charakterystyka występowania wiatru z porywami w latach 2000-2001
1 Umowny czas trwania porywów: 1 poryw zarejestrowany = 10 min.
2 Stosunek czasu trwania miesięcznych porywów do czasu trwania rocznych porywów.
3 Procentowy udział porywów w miesiącu - stosunek czasu porywów do ogólnej liczby godzin w miesiącu.
4 Cykl porywowy rozpoczyna się godziną pierwszego zanotowanego porywu, a kończy się o godzinie wystąpienia ostatniego
zarejestrowanego porywu, przy czym przerwa większa od godziny między jednym a drugim porywem rozdziela cykle.
5 Zarejestrowany jeden lub więcej porywów bez względu na ilość cykli w danym dniu.

Drugą charakterystyczną właściwością wiatru jest prędkość. Przez prędkość wiatru rozumiemy odległość, którą cząstka powietrza przebywa w jednostce czasu. Prędkość wiatru wyraża się w metrach na sekundę, w kilometrach na godzinę lub węzłach (1 m/s = 3,6 km/h, 1 węzeł = ok. 0,51 m/s). Prędkość wiatru jest wartością zmienną, podlegającą ciągłym wahaniom dlatego podawana jest jako wartość uśredniona.
Średnie miesięczne i roczne prędkości wiatru w latach 2000-2001 przedstawia tabela II.1.4.
Elementem struktury wiatru jest poryw. Za poryw wiatru przyjmuje się chwilowy wzrost prędkości wiatru przewyższający co najmniej o 5 m/s prędkość średnią. Progową wartość porywu wiatru ustalono na 10 m/s - tabela II.1.5.
W latach 2000-2001 w Gorzowie przeważał kierunek wiatru zachodni - 13,3% w 2000 r. i 16,9% w 2001 r. Średnia roczna prędkość 2,4 m/s była mniejsza od średniej wieloletniej (normy) o 0,9 m/s. Najwyższą średnią miesięczną prędkość wiatru w badanym okresie - 3,4 m/s zanotowano w marcu 2000 r., natomiast najniższą, wynoszącą 1,8 m/s, w sierpniu 2000 r. W okresie 2000-2001 zanotowano 137 dni z porywami wiatru. Największą wartość prędkości porywu, wynoszącą 26 m/s, zarejestrowano 30 stycznia 2000 r.

1.2.4. Opad atmosferyczny

Opad atmosferyczny jest jednym z elementów meteorologicznych, który charakteryzuje wysokość, rodzaj, natężenie i czas trwania opadu. Miarą opadu jest wyrażona w milimetrach wysokość warstwy wody, która utworzyłaby się na powierzchni gruntu, gdyby woda nie spływała, nie wsiąkała i nie parowała. Opad o wysokości 1 mm słupa wody odpowiada objętości 1 dm3 na powierzchni 1 m2. Do pomiarów dobowych sum opadu służy deszczomierz Hellmanna, o powierzchni wlotowej 200 cm2 umieszczonej poziomo na wysokości 1 m nad powierzchnią gruntu.
Prowadząc pomiar opadu uzyskujemy dobową, dekadową, miesięczną i roczną sumę opadów atmosferycznych dla określonej miejscowości - tabela II.1.6.


Tabela II.1.6.
Zestawienie średnich miesięcznych sum opadów w Gorzowie w latach 2000-2001


Do najczęściej występujących rodzajów opadów atmosferycznych zaliczamy: deszcz, śnieg, śnieg z deszczem, krupy śnieżne i grad. Natężenie opadu obliczamy dzieląc wysokość opadu przez czas jego trwania, natężenie wyrażamy w mm/min lub mm/h, a wydajność opadu to iloczyn natężenia i czasu trwania opadu. Czas trwania opadu określa się notując rozpoczęcie i zakończenie opadu oraz przy pomocy przyrządów telepluwiograficznych. Opady, które w krótkim czasie dają duże ilości wody nazywamy ulewami. Ulewy charakteryzują się dużym natężeniem, stosunkowo krótkim czasem trwania oraz dużą wydajnością (iloczyn natężenia opadu i czasu trwania opadu).
W Gorzowie w 2000 r. zanotowano łącznie 605,9 mm opadu, zaś w 2001 r. 601,7 mm. W 2000 r. najwięcej opadu zarejestrowano w lipcu - 103,5 mm, zaś w 2001 r. we wrześniu - 114,7 mm. Najwyższą dobową sumę opadu, wynoszącą 35,3 mm, odnotowano 15 sierpnia 2000 r. W ciągu tych dwóch lat 6 razy zarejestrowano deszcz ulewny.


Rysunek II.1.3. Zestawienie dekadowych sum opadów w Gorzowie w latach 2000-2001


Tabela II.1.7. Występowanie deszczów ulewnych 1 w Gorzowie w latach 2000-2001
1 Deszcz ulewny - opad deszczu,który osiągnął wysokość co najmniej 10 mm w stosunkowo krótkim czasie (do 2 h).
2 Natężenie opadu - stosunek wysokości opadu do jego czasu trwania.

1.2.5. Wilgotność powietrza

Wilgotność powietrza to ogólne określenie wielkości charakteryzujących zawartość pary wodnej w powietrzu. Zawartość pary wodnej w powietrzu charakteryzują następujące wielkości: ciśnienie pary wodnej, wilgotność względna, niedosyt wilgotności oraz punkt rosy.
Rozkład średniej wilgotności względnej powietrza w Gorzowie w okresie 2000-2001 zawarty jest w tabeli II.1.8. Średnie wartości wilgotności względnej w poszczególnych latach różnią się nieznacznie: 81% w 2000 i 82% w 2001 r. Najmniejszą wilgotność w badanym okresie odnotowano w czerwcu 2000 r. (43%).


Tabela II.1.8.
Miesięczna wilgotność względna powietrza w latach 2000-2001


1.2.6. Usłonecznienie

Usłonecznieniem nazywamy czas dopływu bezpośredniego promieniowania słonecznego do powierzchni ziemi. Usłonecznienie zależy od długości dnia, od wielkości zachmurzenia i od stopnia zakrycia horyzontu. Rozróżniamy usłonecznienie możliwe (liczone od wschodu do zachodu słońca) i rzeczywiste (usłonecznienie rzeczywiste, głównie wskutek zachmurzenia, jest krótsze od możliwego). Czas trwania usłonecznienia możliwego określamy w godzinach, a rzeczywistego w godzinach lub procentach usłonecznienia możliwego.
Charakterystykę występowania usłonecznienia w latach 2000-2001 zawarto w tabeli II.1.9. Analizując dany okres można stwierdzić, że najbardziej słonecznym miesiącem jest maj. W 2000 r. suma miesięcznego usłonecznienia rzeczywistego wynosiła około 311 godz. - zanotowano aż 18 dni z usłonecznieniem rzeczywistym >= 10 h. Również w 2001 r. zarejestrowano 18 dni z usłonecznieniem rzeczywistym >= 10 h, a suma miesięczna maja wynosiła 296 h. Najmniejsze usłonecznienie było zanotowane w grudniu - ok. 33 h w 2000 r. (16 dni bez słońca), a w 2001 r. - 25 h usłonecznienia rzeczywistego (19 dni bez słońca).


Tabela II.1.9.
Usłonecznienie możliwe, rzeczywiste oraz względne w Gorzowie w latach 2000-2001


1.2.7. Zachmurzenie

Występowanie zachmurzenia i jego wielkość związane są z procesami atmosferycznymi. Przez zachmurzenie rozumie się stopień pokrycia nieba przez chmury widoczne w momencie obserwacji. Zachmurzenie wyrażamy w oktantach, czyli w ósmych częściach całego sklepienia nieba. Zachmurzenie jest notowane jako 0 tylko wówczas, gdy niebo jest całkowicie bezchmurne. Zachmurzenie 1-3 oktantów określamy jako niewielkie, a dzień z zachmurzeniem 0-3 oktantów określamy jako pogodny. Zachmurzenie umiarkowane występuje wtedy, gdy 4/8-5/8 nieba pokrywają chmury. Zachmurzenie wynoszące 6-7 oktantów określamy jako duże, zaś zachmurzenie całkowite występuje wtedy, gdy niebo jest w całości pokryte chmurami. Dzień z zachmurzeniem 6-8 oktantów nazywamy dniem pochmurnym. Charakterystykę zachmurzenia przedstawić można poprzez: średnie miesięczne zachmurzenie, częstotliwość występowania różnych stopni zachmurzenia, liczbę dni pogodnych, z zachmurzeniem umiarkowanym i pochmurnych w danym okresie, liczbę dni pogodnych, z zachmurzeniem umiarkowanym i pochmurnych w stosunku do wszystkich dni miesiąca lub roku.
W badanym okresie średnia roczna wartość zachmurzenia w Gorzowie wynosiła około 6 oktantów (tabela II.1.10.). Zarówno w roku 2000, jak i 2001 przeważały dni pochmurne - 212 dni w 2000 r., 220 dni w 2001 r. Biorąc pod uwagę poszczególne miesiące można stwierdzić, że najbardziej pogodnym miesiącem był maj. W maju 2000 r. zanotowano 7 dni pogodnych i 14 dni z zachmurzeniem umiarkowanym, zaś w 2001 r. było 5 dni pogodnych i 11 dni z zachmurzeniem umiarkowanym. Najwięcej dni pochmurnych zarejestrowano w lipcu i grudniu w 2000 r. oraz we wrześniu w 2001 r. W tych miesiącach nie zanotowano dni pogodnych.


Tabela II.1.10.
Charakterystyka wielkości zachmurzenia w Gorzowie w latach 2000-2001

1.2.8. Pokrywa śnieżna

Pokrywa śnieżna jest to śnieg zgromadzony na powierzchni gruntu (grubość pokrywy >= 0,5 cm, co najmniej połowa obszaru jest pokryta śniegiem). Charakterystykę pokrywy śnieżnej dokonuje się poprzez: pomiar grubości zalegającej pokrywy, określenie gatunku śniegu i ukształtowania pokrywy śnieżnej, pomiar zawartości wody w śniegu, określenie daty pojawienia się i zaniku pokrywy oraz czasu zalegania pokrywy.
Charakterystyka występowania pokrywy śnieżnej w Gorzowie Wielkopolskim w latach 2000-2001 przedstawiona jest w tabeli II.1.11. W 2000 r. przez 18 dni (z przerwami) utrzymywała się pokrywa śnieżna, natomiast w 2001 r. odnotowano 25 dni (z przerwami) z pokrywą śnieżną. Maksymalną grubość pokrywy w analizowanym okresie, wynoszącą 30 cm, zmierzono 25 grudnia 2001 r. Daty pierwszego pojawienia się i ostatecznego zaniku pokrywy śnieżnej w poszczególnych latach różnią się nieznacznie. Pierwsze pojawienie się pokrywy w 2000 r. zaobserwowano 25 grudnia, zaś w 2001 r. 17 grudnia. Ostateczny zanik pokrywy wiosną 2000 r. zarejestrowano 5 marca, a w 2001 r. 28 marca. Aby scharakteryzować czas zalegania pokrywy śnieżnej w pełnym okresie zimowym, do tabeli II.1.11. dodano dane z końca 1999 r. oraz początku 2002 r. Zimą 1999/2000 pokrywa śnieżna zalegała przez 20 dni (z przerwami), 2000/2001 przez 21 dni, a w okresie zimowym 2001/2002 pokrywa śnieżna utrzymywała się przez 36 dni (z przerwami).


Tabela II.1.11.
Występowanie pokrywy śnieżnej w Gorzowie w okresie 1999 r.(listopad)- 2002 r. (marzec)



Tabela II.1.12.
Występowanie izotermy zero w gruncie w Gorzowie w latach 2000-2001 [cm ]

1.2.9. Zamarzanie gruntu

Kiedy woda znajdująca się w gruncie zamarza, cementuje cząstki mineralne w twardą zmarzlinę. Do pomiarów zmarzliny używa się zmarzlinomierzy, instalowanych na poletku razem z termometrami gruntowymi. W stacjach meteorologicznych, w których wykonuje się pomiary temperatury gruntu na różnych głębokościach, w okresie zimowym wyznacza się głębokość wystąpienia temperatury 0oC (izotermy zero), co stanowi przybliżoną informację o uwarstwieniu zmarzliny w gruncie. Przy czym należy wziąć pod uwagę fakt, że woda gruntowa zamarza dopiero w temperaturze niższej od zera o parę dziesiątych stopnia. Stacje dokonują pomiarów zamarzania gruntu codziennie o godz. 6.00 UTC, począwszy od dnia spadku temperatury powietrza poniżej zera w jesieni, aż do całkowitego zaniku zmarzliny i ustalenia się dodatniej temperatury powietrza na wiosnę.
W tabeli II.1.12. zestawiono dane dotyczące występowania izotermy zero w gruncie w latach 2000-2001. W obu latach zamarznięcie gruntu zanotowano 10 listopada, zmarzlina utrzymała się do marca, ale jeszcze w kwietniu zaobserwowano krótkotrwałe zamarzanie gruntu - 8-9 kwietnia 2000 r., 15 i 20 kwietnia 2001 r. W omawianym okresie maksymalną głębokość izotermy zero (27 cm) zarejestrowano 28 lutego 2001 r.

1.3. Wpływ pogody na rozkład zanieczyszczeń w środowisku naturalnym

Warunki pogodowe mają duży wpływ na rozkład zanieczyszczeń środowiska, szczególnie w powietrzu atmosferycznym. Dlatego też poznanie mechanizmu tego wpływu jest pomocne w wyborze skutecznych środków ochrony środowiska.
Najbardziej na rozkład zanieczyszczeń w atmosferze wpływa wiatr. Rozmieszcza on zanieczyszczenia zgodnie z kierunkiem, w którym wieje. Ważna jest również prędkość przemieszczającego się wiatru. Wraz ze wzrostem prędkości wiatru zanieczyszczenia z określonego źródła emisji rozprzestrzeniają się na coraz to większe obszary. Im niższa jest prędkość wiatru w danej miejscowości, tym większe jest tam zwykle niebezpieczeństwo zanieczyszczeń powietrza w przypadku obecności źródeł zanieczyszczeń. Zanieczyszczenia te osiągają maksymalne stężenie w miejscach zasłoniętych od wiatru, zagłębieniach terenowych z nieruchomym powietrzem, a minimalne w najbardziej nawietrznych częściach terenu. Dlatego też duże źródła emisji zanieczyszczeń powinny być lokowane po zawietrznej stronie miast i oddzielone od nich strefą zadrzewień, spełniających rolę naturalnego filtru oczyszczającego powietrze.
Pionowy rozkład zanieczyszczeń powietrza zależy od występowania turbulencji, dzięki której zanieczyszczenia przemieszczane są w kierunku pionowym, rozkładu temperatury powietrza oraz odległości źródła emisji od ziemi. Zmiany temperatury powietrza również wpływają na rozmieszczenie zanieczyszczeń powietrza. Inwersje temperatury (wzrost temperatury wraz z wysokością), w przypadku niskich źródeł emisji utrudniają lub wręcz uniemożliwiają przemieszczanie się zanieczyszczeń do góry ze względu na brak ruchów konwekcyjnych powietrza. W takich sytuacjach pogodowych największe stężenie zanieczyszczeń obserwujemy w przygruntowej warstwie powietrza.
Między zanieczyszczeniami powietrza a wodą w atmosferze zachodzą różnorakie reakcje chemiczne. Przykładowo dwutlenek siarki znajdujący się w atmosferze po połączeniu z kropelkami wody daje kwas siarkowy - związki siarki powodują degradację siedliska gleby. Podobne reakcje w przypadku drobnych cząsteczek mgły mogą być szkodliwe przy wdychaniu przez organizmy żywe, wraz z cząsteczkami wody mgielnej, toksycznych zanieczyszczeń. Długo utrzymująca się mieszanina dużej ilości zanieczyszczeń z mgłą powoduje powstanie mgły toksycznej, tzw. smogu, nierzadko zabójczego dla ludzi.
Cząstki opadów, łącząc się chemicznie lub mechanicznie z zanieczyszczeniami powietrza, wypłukują je i na pewien okres oczyszczają atmosferę. Niestety, w ten sposób zanieczyszczenia razem z deszczem przedostają się do gleby i wody. Przy ocenie zdolności wymywania przez opady zanieczyszczeń należy brać pod uwagę częstość i czas trwania opadów atmosferycznych. Lepiej i na dłużej oczyszczają atmosferę deszcze długotrwałe. Ilość godzin z opadami jest w chłodnej porze roku większa niż w ciepłej, więc zimą oczyszczanie przez opady atmosferyczne jest skuteczniejsze niż latem. Jest to korzystne dla ludzi, gdyż największe zanieczyszczenie powietrza (warunki cieplne utrudniające wentylacje warstwy powietrza, mniejsze oczyszczanie powietrza przez rośliny, wzrost zanieczyszczeń z opalanych mieszkań) powstaje zimą.
Niszczenie środowiska jest często następstwem braku zarówno właściwego rozpoznania sytuacji, jak i kompleksowego traktowania zagadnienia. Poza instalacją różnego rodzaju filtrów i urządzeń oczyszczających dużą rolę odgrywa właściwa lokalizacja obiektów przemysłowych, odpowiednie określenie wysokości kominów oraz rozmieszczenie szaty roślinnej stanowiącej mechaniczny i biologiczny filtr powietrza, do czego niezbędne są ekspertyzy klimatologiczne. Dlatego też potrzebne są szerokie badania dotyczące zanieczyszczeń środowiska naturalnego, w tym też badania wpływu warunków klimatycznych na rozkład zanieczyszczeń na danym obszarze.

Literatura
1. Dane meteorologiczne z RSHM w Gorzowie Wlkp.
2. Bąk S., Rojek M., Meteorologia i klimatologia, PWN Warszawa 1981
3. Crove P.R., Problemy klimatologii ogólnej, PWN Warszawa 1987
4. Janiszewski F., Instrukcja dla stacji meteorologicznych, Wyd. Geologiczne Warszawa 1988
5. Lorenc H. Materiały badawcze, seria: Meteorologia-25, IMGW Warszawa 1996
6. Miętus M., Wielbinska D., Historia obserwacji meteorologicznych w okresie do roku 1945 na stacji w Gorzowie Wielkopolskim, Wiadomości IMGW, t. XXII z. 23 Warszawa 1999
7. Pruchnicki J., Metody opracowań klimatologicznych, PWN Warszawa 1987
8. Radomski Cz., Agrometeorologia, PWN Warszawa 1973 9. Schönwiese Ch.-D., Klimat i człowiek, Prószyński i S-ka Warszawa 1997

 

2. Emisja zanieczyszczeń do powietrza

Zdzisława Marcińczuk

Emisja jest to wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza. Jej występowanie związane jest z naturalnymi procesami zachodzącymi w przyrodzie (emisja naturalna), jak również z działalnością człowieka (emisja antropogeniczna). Ilość substancji wprowadzanych w jednostce czasu określana jest jako wielkość emisji, a miejsce powstawania (wytworzenia) zanieczyszczeń nazywamy źródłem emisji.
Emisja naturalna jest ściśle związana z procesami zachodzącymi w środowisku naturalnym, jej poziom jest zazwyczaj niski i stały. Wysoką koncentrację zanieczyszczeń pochodzenia naturalnego, niebezpieczną dla człowieka i organizmów żywych, spotyka się jedynie w sytuacjach nadzwyczajnych, np. podczas erupcji wulkanów i obejmujących duże obszary pożarów lasów.
Emisja antropogeniczna stanowi główne zagrożenie dla człowieka i całego środowiska, pomimo, że stanowi tylko część globalnej emisji - wg szacunków ok. 15-20%. Jej wysoka uciążliwość związana jest z koncentracją zanieczyszczeń emitowanych z obszarów o dużym zaludnieniu i intensywnie uprzemysłowionych. To właśnie aglomeracje miejsko-przemysłowe są w pierwszym rzędzie narażone na skutki swej własnej emisji.
Źródła emisji zanieczyszczeń powietrza można podzielić na:
- punktowe - emitory energetyki i innych zakładów przemysłowych, małych źródeł miejscowych, takich jak urządzenia technologiczne i wentylacyjne zakładów przemysłowych, lokalne kotłownie, paleniska domowe,
- niezorganizowane - składowiska odpadów, oczyszczalnie ścieków, miejsca wydobycia, przeładunku i transportu materiałów sypkich lub substancji lotnych, zabiegi agrotechniczne, pojazdy i źródła naturalne.
Do określenia wielkości emisji zanieczyszczeń z terenu miasta wykorzystano dane publikowane przez Główny Urząd Statystyczny (w zakresie informacji o całkowitej emisji zanieczyszczeń) oraz dane z działalności kontrolnej gorzowskiej Delegatury Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Zielonej Górze (wykaz głównych źródeł wprowadzania gazów i pyłów do powietrza i ich charakterystykę).
Na terenie miasta występuje zarówno emisja punktowa (zakłady przemysłowe, kotłownie lokalne oraz paleniska domowe), jak i niezorganizowana (wysypiska odpadów, miejska oczyszczalnia ścieków, w pewnym stopniu transport i przeładunek materiałów i substancji oraz przede wszystkim transport drogowy).
Ilość zanieczyszczeń wprowadzanych do powietrza z terenu miasta systematycznie maleje. Wg Głównego Urzędu Statystycznego, klasyfikującego miasta o dużej skali zagrożenia środowiska emisją zanieczyszczeń powietrza z zakładów szczególnie uciążliwych dla środowiska, tendencja ta dotyczy zarówno emisji pyłów, jak i gazów. W 1996 r. emisja pyłów z tych zakładów wyniosła 8,9 tys. Mg, a w 2000 r. już tylko 900 Mg, czyli nastąpił spadek o prawie 90%. W przypadku zanieczyszczeń gazowych (bez CO2) wartości te kształtowały się na poziomie: 8,7 tys. Mg w 1996 r. i 3,4 tys. Mg w 2000 r., a więc spadek emisji wyniósł ponad 60%. Główną przyczyną tak radykalnego ograniczenia wielkości emisji pyłów było oddanie do eksploatacji w styczniu 1999 r. bloku gazowo-parowego w Elektrociepłowni "Gorzów".


Tabela II.2.1.
Emisja zanieczyszczeń do powietrza z zakładów wg danych GUS w latach 1996-2000 (bez CO 2)


Tabela II.2.2. Emisja zanieczyszczeń z Elektrociepłowni "Gorzów" w latach 1997-2001 [Mg]

Wród zakadów majcych znaczcy wpyw na ksztatowanie si wielkoci emisji zanieczyszcze na terenie miasta naley wymieni przedsibiorstwa brany cieplnej, a mianowicie Elektrociepowni Gorzów i Przedsibiorstwo Energetyki Cieplnej.

2.1. Elektrociepłownia Gorzów

Elektrociepłownia "Gorzów" jest jednym z największych zakładów województwa lubuskiego. Jest głównym dostawcą energii cieplnej w Gorzowie dla przemysłu (m.in. ZPJ "Silwana", ZWCh "Stilon", ZSB "Stolbud") oraz osiedli mieszkaniowych i szpitali usytuowanych w jej bezpośrednim sąsiedztwie.
Źródłami emisji w zakładzie są procesy energetycznego spalania paliw w następujących obiektach:
- Bloku energetycznym EC-2, wyposażonym w 3 kotły, w tym 2 kotły pyłowe typu OP-140, o wydajności nominalnej 98 MW (oznaczone jako K-101 i K-102), oraz 1 kocioł wodny typu WP-70, o mocy nominalnej 81,4 MW. Kotły są opalane węglem kamiennym. Zanieczyszczenia, po uprzednim odpyleniu w elektrofiltrach (dwusekcyjnych, sześciokomorowych za kotłami K-101 i 102 i jednosekcyjnym, trzystrefowym za kotłem WP-70) odprowadzane są emitorem o wysokości 150 m.
- Bloku parowo-gazowym, składającym się z turbozespołu GT8C z palnikami gazowymi oraz kotła odzysknicowego typu COU-140. Zanieczyszczenia odprowadzane są do atmosfery jednym z dwóch emitorów o wysokości 45 m.
Obecnie eksploatowane są odpylacze elektrostatyczne (elektrofiltry), wybudowane w 1976 r. (za kotłami K-101 i 102) oraz jeden elektrofiltr z 1974 r. (za kotłem WP-70). Skuteczność odpylania elektrofiltrów projektowana i gwarantowana wynosi 99% dla kotłów K-101 i K-102, natomiast dla kotła WP-70 - 97%. Pomiary skuteczności odpylania elektrofiltrów prowadzone są w cyklu 2-letnim.
Emisja zanieczyszczeń z obiektów elektrociepłowni, utrzymująca się na zbliżonym poziomie w latach 90., obniżyła się wyraźnie po zainstalowaniu bloku gazowo-parowego, który oprócz oczywistych korzyści wynikających z obniżenia wielkości emisji pozwolił na wzrost produkcji energii. Na początku 1999 r. z produkcji wyłączono przestarzały blok energetyczny EC-1.


Rysunek II.2.1.
Emisja zanieczyszczeń do powietrza z zakładów wg danych GUS w latach 1996-2000 [tys.Mg]


Rysunek II.2.3.
Emisja zanieczyszczeń z Elektrociepłowni "Gorzów" w latach 1997-2001 [tys.Mg]



Rysunek II.2.3.
Emisja zanieczyszczeń z Elektrociepłowni "Gorzów" w latach 1997-2001 [tys.Mg]



2.2. Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o.

Zakład zajmuje się produkcją i dystrybucją energii cieplnej, podzielony jest na Rejony Ciepłownicze Zakanale i Staszica, w których eksploatuje 34 ciepłownie. Spośród wszystkich użytkowanych obiektów jedynie dwie największe ciepłownie wykorzystują jako opał miał węglowy. W pozostałych obiektach paliwem jest gaz ziemny.
Największe obiekty to ciepłownie: Zakanale (moc cieplna 34,9 MW) i Myśliborska (moc 46,52 MW). W obu ciepłowniach nośnikiem energii jest miał węglowy i obie są wyposażone w urządzenia odpylające - posiadają po 4 baterie cyklonów odpylających. Są to też obiekty o największej emisji zanieczyszczeń gazowych i pyłów.
W ostatnich latach łączna emisja zanieczyszczeń emitowanych z obiektów eksploatowanych przez PEC utrzymuje się na zbliżonym poziomie, przy czym emisja zanieczyszczeń z urządzeń opalanych gazem ziemnym stanowi mniej niż 3% emisji ogólnej. Wielkość emisji ogólnej uzależniona jest od zapotrzebowania na ciepło, tj. w głównej mierze od temperatury powietrza w okresie późnej jesieni i zimy. Decydujący wpływ na wielkość emisji ma ciepłownia przy ul. Myśliborskiej, której emisja stanowi ok. 70% emisji ogólnej. Modernizacja mniejszych ciepłowni, tj. zmiana opału na gaz, w ogólnej emisji zanieczyszczeń emitowanych przez zakład nie odegrała istotnego znaczenia. Widoczne zmniejszenie emisji zanieczyszczeń może być osiągnięte jedynie w przypadku zmodernizowania istotnych źródeł emisji, tzn. ciepłowni Zakanale lub ciepłowni na ul. Myśliborskiej.
PEC ma uregulowaną stronę formalnoprawną wprowadzania gazów i pyłów do powietrza.


Tabela II.2.3.
Zanieczyszczenia wyemitowane z obiektów PEC w latach 1998-2001 [Mg/a]

 

3. Monitoring powietrza

Wojciech Jankowiak

W latach 2000-2001 prawną podstawę oceny stopnia zanieczyszczenia powietrza stanowiło rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 28.04.1998 r., w sprawie dopuszczalnych stężeń substancji zanieczyszczających w powietrzu. Rozporządzenie podaje wartości graniczne stężeń obowiązujące na terenie całej Polski (tabela II.3.1), z wyróżnieniem obszarów podlegających szczególnej ochronie, takich jak: parki narodowe, leśne kompleksy promocyjne i pomniki historii wpisane na "Listę dziedzictwa światowego".
Dopuszczalne stężenia zanieczyszczeń (NDS) odnoszą się do czterech okresów uśredniania: 30 minut (chwilowe - D30), 8 godzin (dotyczy tylko stężenia ozonu), 24 godzin (średniodobowe - D24) oraz roku (średnioroczne - Da).


Tabela II.3.1. Dopuszczalne stężenia wybranych zanieczyszczeń powietrza obowiązujące w latach 2000 -2001 na obszarze całego kraju [µg/m 3 ]
1 - wielkość normowana tylko do celów obliczeniowych
2 - dopuszczalna wartość stężenia w odniesieniu do 8 godzin (10.00-18.00)

Zgodnie z tym rozporządzeniem:
- dopuszczalne stężenie 30-minutowe uważa się za dotrzymane, jeśli 99,8 percentyl nie przekracza wartości dopuszczalnej D30 (percentyl 99,8 - wartość stężenia 30-minutowego, które nie przekracza 99,8% wyników pomiarów 30-minutowych w rocznej serii pomiarowej),
- dopuszczalne stężenie 24-godzinne uważa się za dotrzymane, jeżeli 98 percentyl nie przekracza wartości dopuszczalnej D24 (percentyl 98 - wartość stężenia 24-godzinnego, które nie przekracza 98% wyników pomiarów dobowych w serii rocznej),
- dopuszczalne stężenie średnioroczne uważa się za dotrzymane, jeśli stężenie średnie w roku kalendarzowym nie przekracza wartości dopuszczalnej Da.

Do opracowania danych o stanie zanieczyszczenia powietrza w 2001 r. wykorzystano wyniki pomiarów zanieczyszczeń gazowych i pyłowych, prowadzonych i udostępnionych przez WSSE w Gorzowie oraz badań powietrza metodą z pasywnym poborem próbek i pomiarów imisji za pomocą mobilnej stacji pomiarowej AI 10 wykonanych przez WIOŚ.

3.1. Stan czystości powietrza w Gorzowie w świetle badań wykonywanych przez służby sanitarne

Pomiary stężeń zanieczyszczeń gazowych i pyłowych prowadzone są systematycznie w zakresie dwutlenku siarki, dwutlenku azotu, pyłu zawieszonego oraz opadu pyłu. Punkty pomiarowe NO2, SO2 i pyłu zawieszonego zlokalizowane były przy ulicach: Borowskiego, Sybiraków, Wodnej i Wyczółkowskiego, a opadu pyłu przy ulicach: Łokietka, Zielonej, Podmiejskiej, Husarskiej, Borowskiego, Sikorskiego i Górczyńskiej.

3.1.1. Dwutlenek siarki

Wyniki pomiarów stężeń dwutlenku siarki wykazują, że w latach 2000-2001 na żadnym ze stanowisk pomiarowych nie została przekroczona wartość percentyla 98, a tym samym dopuszczalne normy zostały dotrzymane. Najwyższe średniodobowe stężenia SO2 odnotowano w punkcie przy ul. Borowskiego w 2000 r. - 13 µg/m3 (8,6% NDS) i w 2001 r. - 23 µg/m3 (15,3% NDS). Największą wartość stężenia średniorocznego stwierdzono w 2000 r. w punkcie przy ul. Wodnej - 3,1 µg/m3, czyli 7,7% NDS, zaś w 2001 r. przy ul. Borowskiego - 2,9 µg/m3, czyli 7,2% NDS. Wyniki pomiarów zestawiono w tabeli II.3.2.


Tabela II.3.2.
Zestawienie stężeń dwutlenku siarki według pomiarów WSSE [µg SO 2 /m 3]

Poniżej przedstawiono wykres ilustrujący porównanie stężeń średniorocznych SO2 z lat 1995-2001. Z analizy wykresu wynika, że w latach 2000 i 2001 odnotowano znaczny spadek stężeń SO2 w porównaniu do lat ubiegłych. Obniżenie wartości stężeń jest szczególnie widoczne na stanowisku przy ul. Borowskiego, gdzie spadek w porównaniu do lat 1995-97 wyniósł około 80%. Mniejsza ilość SO2 w gorzowskim powietrzu to głównie konsekwencja radykalnego obniżenia emisji tego związku przez energetykę (ECG i PEC), a także duże zmiany, jakie zaszły w strukturze spalanych paliw w małych kotłowniach i paleniskach domowych. Powszechnie używany jeszcze na początku lat 90. węgiel kamienny, w coraz większym stopniu zastępuje gaz ziemny, a to właśnie spalanie węgla kamiennego było głównym źródłem emisji SO2 do powietrza.

3.1.2. Dwutlenek azotu

Na podstawie pomiarów stężeń NO2 wykonanych w latach 2000-2001 można stwierdzić, że nie wystąpiło przekroczenie normy średniodobowej. Największą wartość perycentyla 98 odnotowano na stanowisku w Gorzowie przy ul. Wodnej - wartość wyniosła w tym miejscu w roku 2000 - 109 µg/m3 (72,6% NDS) i w 2001 - 94,1 µg/m3 (62,7% NDS)
Pomiary prowadzone przy tej ulicy wykazały natomiast przekroczenie normy średniorocznej obliczonej ze stężeń średniodobowych. Wartość stężenia średniorocznego w tym miejscu wyniosła w roku 2000 - 74,4 µg/m3, co stanowi 186% NDS, zaś w roku następnym 46,4 µg/m3 (116% NDS). Na innych stanowiskach normy zostały dotrzymane. Wyniki pomiarów zestawiono w tabeli II.3.3.


Rysunek II.3.1.
Porównanie stężeń średniorocznych SO 2 [ µg/m 3 ] w latach 1995--2001



Tabela II.3.3.
Zestawienie stężeń dwutlenku azotu według pomiarów WSSE [µgNO 2 /m 3]


Poniżej przedstawiono wykres ilustrujący porównanie stężeń średniorocznych NO2 w latach 1995-2001. W przypadku tego zanieczyszczenia trudno mówić o zarysowaniu się tendencji spadkowej, podobnej jak przy SO2. Pomimo wahań stężeń w poszczególnych latach linia trendu NO2 utrzymuje się od 1995 r. na prawie stałym poziomie. Głównym źródłem NO2 w środowisku jest spalanie paliw ropopochodnych w silnikach samochodowych, a struktura ruchu w Gorzowie, szczególnie w centrum miasta, uległa tylko niewielkim korektom - nadal podstawowy strumień ruchu tranzytowego przemieszcza się przez ścisłe centrum miasta. Efekty, jakie dały do tej pory nowe inwestycje drogowe - trasy średnicowe, czy też wyposażenie pojazdów w coraz nowocześniejsze silniki są wciąż niwelowane przez wzrastające natężenie ruchu. Na znaczącą i trwałą poprawę w tym zakresie musimy poczekać do ukończenia budowy obwodnic wyprowadzających ruch tranzytowy z miasta.

3.1.3. Pył zawieszony

Wyniki przeprowadzonych pomiarów pyłu zawieszonego wykazują, że w latach 2000-2001 nie wystąpiło przekroczenie norm stężenia pyłu zawieszonego. Największą wartość perycentyla 98 odnotowano w Gorzowie przy ul. Borowskiego: w roku 2000 - 86,4 µg/m3 (69,1% NDS), 2001 - 96,7 µg/m3 (77,4% NDS) Najwyższe stężenia średnioroczne obliczone ze stężeń średniodobowych stwierdzono w 2000 r. na stanowisku w Gorzowie ul. Wodna - 26,2 µg/m3 (52,4% NDS), zaś w 2001 przy ul. Borowskiego 20,2 µg/m3 (40,4% NDS). Wyniki pomiarów zestawiono w tabeli II.3.4.
Analiza zamieszczonego niżej wykresu pozwala stwierdzić, że podobnie (chociaż nie w spektakularny sposób) jak w przypadku SO2 zaznacza się tendencja stopniowego zmniejszania się obecności pyłu zawieszonego w powietrzu. Są to efekty zmiany struktury paliw spalanych w Gorzowie - ograniczenia udziału paliw stałych na korzyść gazu. Wciąż jednak jest to podstawowe źródło emisji pyłu, o czym świadczy duża różnica w stężeniach tego zanieczyszczenia w sezonie grzewczym i w pozostałym okresie roku.


Rysunek II.3.2.
Porównanie stężeń średniorocznych NO 2 [µg/m 3] w latach 1995--2001



Rysunek II.3.3.
Porównanie stężeń średniorocznych pyłu zawieszonego [µg/m 3] w latach 1995--2001



Tabela II.3.4.
Zestawienie stężeń pyłu zawieszonego według pomiarów WSSE [µg/m 3]

3.1.4. Opad pyłu

Wyniki pomiarów opadu pyłu wykazały, że latach 2000-2001 normy nie zostały przekroczone. W 2000 r. największą wartość średnioroczną odnotowano w punkcie przy Starym Rynku - 136,1 g/m2 (68% NDS), natomiast w 2001 r. w puncie przy ul. Podmiejskiej - 112,5 g/m2 (56% NDS). Wyniki pomiarów przedstawia tabela II.3.5.
Z przedstawionego poniżej wykresu wynika, że w ciągu ostatnich trzech lat w większości punktów pomiarowych zaznacza się wyraźna tendencja spadkowa, choć nadal największy opad pyłu ma miejsce w centrum miasta. Stopniowe zmniejszanie się opadu pyłu, podobnie jak stężeń pyłu zawieszonego, jest z pewnością następstwem ograniczenia emisji pyłu ze źródeł energetycznych, ale nadal znaczący wpływ na jego wielkość ma tzw. niska emisja i komunikacja samochodowa.


Tabela II.3.5.
Średniorocznego opad pyłu w latach 1999-2001 [g/m 2]



Rysunek II.3.4.
Średnioroczny opad pyłu w latach 1999-2001 [g/m 2 ]

3.1.5. Zawartość kadmu i ołowiu w pyle

Badania objęły również pomiar zawartości metali ciężkich (Cd i Pb) w opadzie pyłu. W latach 2000-2001 nie stwierdzono przekroczenia dopuszczalnych norm. Największe zawartości kadmu w latach 2000-2001 odnotowano przy ul. Zielonej, odpowiednio 0,0013 g/m2 (13% NDS) i 0,0022 g/m2 (22% NDS). Podobnie jak w przypadku kadmu, najwyższą zawartość ołowiu w latach 2000-2001 zaobserwowano w jednym punkcie - przy ul. Borowskiego, gdzie w 2000 r. zawartość ołowiu w opadzie pyłu wyniosła 0,0384 g/m2 (38% NDS), a w 2001 r. 0,0670 g/m2 (67% NDS). Wyniki pomiarów przedstawia tabela II.3.6.
Co prawda graficzne przedstawienie wyników pomiarów (rysunek II.3.5.) wyraźnie pokazuje wzrost zawartości badanych metali w pyle we wszystkich punktach pomiarowych, niemniej jednak ich ilość jest w dalszym ciągu znacznie niższa od wartości dopuszczalnych.


Tabela II.3.6.
Zawartość kadmu i ołowiu w opadzie pyłu w latach 1999-2001 [g/m 2]



Rysunek II.3.5.
Zawartość kadmu i ołowiu w opadzie pyłu w latach 2000-2001 [g/m 2]

3.2. Wyniki pomiarów przeprowadzonych ambulansem AI 10

W okresie od grudnia 2001 r. do marca 2002 r. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska przeprowadził badania imisji zanieczyszczeń za pomocą mobilnej stacji pomiarowej AI 10 w rejonie ulicy Teatralnej. Mierzone były m.in. stężenia dwutlenku siarki, tlenku węgla oraz pyłu zawieszonego z czasem uśredniania 30 minut. Podczas pomiarów zanieczyszczeń ambulans prowadził jednocześnie pomiary meteorologiczne: prędkości i kierunku wiatru, temperatury i wilgotności powietrza oraz ciśnienia atmosferycznego.

3.2.1. Dwutlenek siarki

W trakcie pomiarów, ani w sezonie grzewczym, ani poza nim nie stwierdzono przekroczeń wartości dopuszczalnych stężeń 30-minutowych i 24-godzinnych dwutlenku siarki. Pomierzone stężenia były znacznie niższe od dopuszczalnych. Najwyższe 30-minutowe stężenie odnotowano 2 marca - 57 µg/m3 (11,4% NDS), natomiast największa odnotowana wartość stężenia średniodobowego wyniosła 20 µg/m3 (13,3% NDS).

3.2.2. Pył zawieszony

W czasie pomiarów odnotowano jednostkowe występowanie ponadnormatywnych 30-minutowych stężeń pyłu zawieszonego PM10. Najwyższe stwierdzone stężenie 30-minutowe odnotowane 21 grudnia 2001 wyniosło: 668 µg/m3 (238,6% NDS). Przekroczeń w zakresie stężeń 24-godzinnych nie stwierdzono (największe zmierzone 2 lutego wyniosło 102 µg/m3 - 81,6% NDS).

3.2.3. Tlenek węgla

Analiza wyników pomiarów tlenku węgla pozwala stwierdzić, że dopuszczalne wartości stężeń chwilowych i średniodobowych nie zostały przekroczone. Największą wartość stężenia 30-minutowego zaobserwowano 15 lutego - 3430 µg/m3 (17,1% NDS), natomiast najwyższe stężenie 24-godzinne, zmierzone 16 stycznia, wyniosło 1305 µg/m3 (26,1% NDS).

3.2.4. Ozon

Pomiar zawartości ozonu w powietrzu nie wykazały przekroczenia stężeń normatywnych. Najwyższe odnotowane stężenie 8h (średnia z pomiarów 10.00-18.00) wyniosło 105 µg/m3 (95,4% NDS).

3.3. Wyniki pomiarów NO2 i SO2 metodą z pasywnym poborem próbek

Na terenie Gorzowa zgodnie z propozycją Urzędu Miasta zlokalizowano 4 punkty pomiarowe, które znajdują się przy ulicach Obotryckiej, Baczyńskiego, Kościuszki i Krótkiej. Serię badań obejmującą 12 miesięcznych pomiarów rozpoczęto w sierpniu 2000 r. Obecnie trwa druga seria pomiarowa, której zakończenie przewidywane jest na sierpień 2002 r. Z powodu specyfiki metody z pasywnym poborem próbek (12 pomiarów w roku) wyniki można odnieść jedynie do norm średniorocznych.
W świetle badań imisji zanieczyszczeń powietrza przeprowadzonych w okresie 08.2000 - 07.2001 na terenie Gorzowa wynika, że poziom stężeń dwutlenku siarki i dwutlenku azotu zarejestrowany w tym czasie na obszarze miasta nie przekraczał wartości dopuszczalnych.
Najwyższe stężenia dwutlenku siarki i dwutlenku azotu zanotowano w centrum miasta przy ulicy Obotryckiej - stężenie średnioroczne SO2 kształtowało się na poziomie 5,7 µg/m3 (14,2% NDS), natomiast stężenie NO2 wyniosło 26,1 µg/m3 (65,2% NDS). W punktach przy ulicach Baczyńskiego, Kościuszki i Krótkiej stężenia SO2 wyniosły odpowiednio 4,8 µg/m3 (12% NDS), 5,3 µg/m3 (13,2% NDS) i 4,5 µg/m3 (11,2% NDS), a stężenia NO2 16,0 µg/m3 (40% NDS), 16,7 µg/m3 (39,2% NDS) oraz 19,1 µg/m3 (47,7 % NDS).
Brak wyników za VIII.2000 w punkcie przy ul. Obotryckiej oraz VIII.2000 i VII.2001 przy ul. Baczyńskiego spowodowany jest zniszczeniem zawieszonych próbników. Wyniki pomiarów zestawiono w tabelach II.3.7 i II.3.8. 3.4.


Tabela II.3.7.
Wyniki pomiaru stężenia dwutlenku siarki w powietrzu atmosferycznym [µg/m 3] na obszarze Gorzowa (VIII.2000 - VII..2001)


Tabela II.3.8.
Wyniki pomiaru stężenia dwutlenku azotu w powietrzu atmosferycznym [µg/m 3] na obszarze Gorzowa (VIII.2000 - VII..2001)

Podsumowanie

Jakość powietrza w Gorzowie ulega systematycznej poprawie. Największy spadek stężeń odnotowano w przypadku SO2, mniejszy pyłu zawieszonego, natomiast stężenia NO2, ulegając pewnym wahaniom, utrzymują się na podobnym poziomie od 1996 r.
Poziom stężeń dwutlenku siarki, dwutlenku azotu i pyłu zawieszonego na obszarze miasta był zmienny w ciągu roku. Latem stężenia tych zanieczyszczeń były niskie i charakteryzowały się niewielkim zróżnicowaniem obszarowym. Różnice w koncentracji zanieczyszczeń w powietrzu wystąpiły natomiast wraz z nastaniem sezonu grzewczego. Wynika z tego, że głównym źródłem emisji zanieczyszczeń do powietrza jest spalanie paliw stałych w celach energetycznych.
Duży wpływ na wielkość stężeń zanieczyszczeń (zwłaszcza NO2) ma również komunikacja samochodowa. Jest to szczególnie widoczne w przypadku punktów położonych w sąsiedztwie drogi nr 3 - centrum miasta przy ulicach Wodnej, Obotryckiej i Krótkiej, gdzie duże natężenie ruchu samochodowego było powodem powstania wyższych niż w innych punktach wartości stężeń NO2.