Stan środowiska w Gorzowie Wlkp. w latach 2000-2001

I. CHARAKTERYSTYKA GORZOWA


fot.Bogusław Świtała
Panorama Gorzowa z lotu ptaka

Marek Demidowicz
Ryszard Kina
Jan Winiarz

Na podstawie dokumentu podpisanego 2 lipca 1257 r. przez margrafa Johanna I powstało miasto o nazwie Landisberch Nova, położone na terenie Kasztelani Santockiej. Lokalizacja u ujścia Kłodawki do Warty, na skrzyżowaniu wodnych i lądowych szlaków komunikacyjnych, dawała miastu dogodne warunki do rozwoju. Obie rzeki przysparzały miastu majątku, ale także powodowały częste powodzie. W swej ponad 700-letniej historii Landisberch Nova, a później Landsberg, był wielokrotnie niszczony przez pożary i wojny. Najlepszym i najspokojniejszym czasem dla miasta był okres miedzy Wiosną Ludów a I Wojną Światową. Dynamicznemu rozwojowi sprzyjały powstające na przedmieściach fabryki i domy, połączenia drogowe i kolejowe z innymi miastami, a także rozwój żeglugi parowej na Warcie. 30 stycznia 1945 r. Landsberg stał się polskim Gorzowem i rozpoczął się nowy okres jego rozwoju. Dziś Gorzów jest miastem o powierzchni 86 km2, liczącym 126 tys. mieszkańców, położonym w malowniczej okolicy nad Wartą, na wzgórzach wśród lasów i przepięknych jezior.
Gorzów leży na granicy dwóch makroregionów geograficznych, tj. Pojezierza Południowo-Pomorskiego oraz Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej. Miasto przecięte rzeką Wartą, płynącą dnem pradoliny, wchodzi w skład dwóch krain geograficznych: na północ od pradoliny rozciąga się Równina Gorzowska, stanowiąca południową część Pojezierza Myśliborskiego, natomiast południowa część miasta położona jest w obrębie pradoliny - w swej części zachodniej zwanej Kotliną Gorzowską.
Geomorfologia i rzeźba terenu jest bardzo urozmaicona. Północna część miasta położona jest na terenie wysoczyzny polodowcowej, stanowiącej przedpole pasa moren czołowych fazy pomorskiej zlodowacenia bałtyckiego. Jest to teren falisty równiny morenowej o rzędnych terenu od 50 do 80 m n.p.m., pokrytej fragmentarycznie osadami sandrowymi, którą przecina w kierunku południowym dolina Kłodawki (prawobrzeżny dopływ Warty). Kłodawka przecinając wysoczyznę uformowała jednocześnie znacznych rozmiarów stożek napływowy u podnóża krawędzi pradoliny i wysoczyzny. Tam obecnie znajduje się najstarsza część miasta. Natomiast południowa część miasta położona jest w obrębie szerokiej pradoliny, którą niegdyś odpływały w kierunku zachodnim wody z topniejącego lodowca. Wody roztopowe, erodujące głęboko w dno doliny, wytworzyły na zboczach strefy krawędziowej terasy erozyjno-akumulacyjne. Rzędne terenu w obrębie pradoliny kształtują się w granicach 15-20 m n.p.m. Sieć rzeczną reprezentuje przede wszystkim Warta, główna rzeka regionu, płynąca w granicach miasta na odcinku około 10 km i zgodnie z nachyleniem terenu w kierunku zachodnim w układzie równoleżnikowym.
Klimat Gorzowa Wlkp. ma cechy zarówno klimatu morskiego, jak i kontynentalnego. Jest klimatem przejściowym, zmiennym i kontrastowym. Przejściowość klimatu charakteryzuje się dużą różnorodnością typów pogody - nawet w ciągu kilku godzin mogą wystąpić znaczne zmiany w wielkości elementów meteorologicznych. Związane jest to z napływem różnorodnych mas powietrza nad teren miasta. Przeważają masy powietrza pochodzenia polarnego i to właśnie one w większości kształtują u nas pogodę i klimat. Wpływ oceanicznych (morskich) mas powietrza, pochodzących z zachodu i północnego-zachodu, powoduje złagodzenie klimatu - cieplejsze zimy oraz chłodniejsze i bardziej wilgotne lata. Przy przewadze mas powietrza pochodzenia kontynentalnego napływających ze wschodu, zimy są mroźniejsze, a lata bardziej upalne i suche. W zależności od częstości występowania typów pogody w poszczególnych latach zdarzają się istotne odchylenia od średnich wieloletnich wartości meteorologicznych (klimatologicznych).

Tabela I. 1.1.
Główne parametry meteorologiczne klimatu Gorzowa

Gorzów pełni rolę ważnego ośrodka społeczno-gospodarczego, kulturalnego i administracyjnego regionu - jest siedzibą Wojewody Lubuskiego. Położenie miasta blisko zachodniej granicy, w odległości 110 km od stolicy Niemiec - Berlina, nadaje mu rolę ważnego węzła komunikacyjnego oraz miasta tranzytowego. W Gorzowie krzyżują się bowiem drogi łączące państwa Europy Zachodniej i Wschodniej oraz państwa Europy Południowej ze Skandynawią. Drogi wodne umożliwiają połączenie: przez Wartę z Poznaniem, przez Noteć i Kanał Bydgoski z portami rzecznymi nad Wisłą, a przez Wartę i Odrę ze Szczecinem.
W oczach mieszkańców i gości Gorzów jest miastem coraz ładniejszym i bardziej przyjaznym. Wyrównuje się dysproporcje w warunkach życia mieszkańców miasta. Budowane są systemy wodociągowe i kanalizacyjne. Miasto dba o ochronę środowiska. Realizowany jest długofalowy plan modernizacji systemu ciepłowniczego, którego najważniejszym etapem było uruchomienie najnowocześniejszej w Polsce turbiny parowo-gazowej w gorzowskiej Elektrociepłowni. W efekcie nastąpiło radykalne zmniejszenie emisji zanieczyszczeń. Zakład działa w oparciu o lokalne złoża gazu, co w znacznym stopniu obniża koszty produkcji. Miasto posiada nowoczesny Zakład Utylizacji Odpadów i zmodernizowaną oczyszczalnię ścieków. Zaangażowanie i osiągnięcia w dostosowywaniu miasta do europejskich standardów w ochronie środowiska zostało docenione przez Komisję Europejską, która przyznała naszemu miastu dyplom honorowy w ramach konkursu Miasto, a wymagania Unii Europejskiej.
Miasto realizuje wiele inwestycji, przede wszystkim infrastrukturalnych, co zostało potwierdzone w przeprowadzonym przez Centrum Badań Regionalnych rankingu Złota setka samorządów, gdzie wśród 65 badanych miast - powiatów grodzkich Gorzów zajął 4 miejsce pod względem zaangażowania finansowego gminy w inwestycje.
Jedną z atrakcji miasta jest oddane w całości do użytku 28 kwietnia 2002 r. Centrum Sportowo-Rehabilitacyjne Słowianka, gdzie mieści się kompleks basenów o wielofunkcyjnym charakterze, lo-dowisko, kręgielnia oraz sieć usługowo-gastronomiczna.
Gorzów to miasto wielu interesujących zabytków i obiektów kultury. Odbywa się tu wiele ciekawych imprez kulturalnych i sportowych np.: Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. J. S. Bacha, Pomorska Jesień Jazzowa, Biennale Sztuki Sakralnej, Międzynarodowe Spotkania Zespołów Cygańskich Romane Dyvesa, Festiwal Folkloru, Konfrontacje Teatralne, a także żużlowe, kajakarskie i siatkarskie memoriały zasłużonych gorzowskich sportowców, Lodowy Kryształ Warty w brydżu sportowym i inne. Miasto posiada i realizuje strategię zrównoważonego rozwoju - Gorzów Wlkp. 2000+, strategię mieszkalnictwa - Gorzów Wlkp. 2001+ oraz miejski program łagodzenia skutków bezrobocia.
Gorzów jest największym ośrodkiem Euroregionu Pro Europa Viadrina. Współpracuje z miastami partnerskimi: Frankfurtem n/O i Herfordem w Niemczech, Cava de Tirreni i Monopoli we Włoszech, Hazleton w USA oraz Jönkoping w Szwecji. Za działania na rzecz integracji europejskiej miasto zostało uhonorowane Dyplomem Rady Europy.