do góry

STAN ŚRODOWISKA W GORZOWIE WIELKOPOLSKIM W LATACH 2002-2003

 

IX. WYBRANE PROBLEMY


Ulica Bierzarina - fragment wschodniej obwodnicy miasta
fot. Tomasz Jocz

 

1. Stan sanitarny

Pod redakcją Doroty Konaszczuk

 

1.1. Sekcja Epidemiologii - Sytuacja epidemiologiczna miasta w latach 2002-2003

Maria Zubko, Aneta Stańkowska

     W grupie chorób zakaźnych szerzących się drogą pokarmową w 2002 r. wystąpiła wysoka zapadalność spowodowana pałeczkami Salmonella. W 2002 r. obserwowano zdecydowany wzrost zachorowań w stosunku do lat ubiegłych; zarejestrowano 208 przypadków (w 2001 r. tylko 115), w tym 2 ogniska zbiorowych zatruć pokarmowych, w wyniku których zachorowaniu uległo 147 osób.
     
W 2003 r. zanotowano znaczny spadek zachorowań - zarejestrowano ogółem 83 przypadki zatruć pokarmowych, w tym również 2 ogniska zbiorowych zatruć, w wyniku których zachorowaniu uległo 28 osób.
     Najczęściej zatrucia pokarmowe spowodowane były błędami higienicznymi w przyrządzaniu lub przechowywaniu produktów spożywczych, szczególnie drobiowych, jak również użycie do produkcji żywności jaj i nie poddanie produktu obróbce termicznej. Podczas likwidacji zaistniałych ognisk podejmowane były energiczne działania zmierzające do ustalenia źródła zakażenia i poprawy stanu sanitarnego. Prowadzono również działania edukacyjne.
     W 2003 r. obserwowano znaczący wzrost zachorowań przenoszonych drogą kropelkową - przede wszystkim zapalenia nagminnego przyusznic - świnki. W rozkładzie sezonowym wzrost zachorowań obserwowano w miesiącach letnich. Zachorowania występowały w różnych punktach miasta.
     Niepokojąca jest sytuacja epidemiologiczna w przypadku zachorowań z powodu świerzbu. W 2003 r. odnotowano 2 przypadki ognisk świerzbu w placówkach medycznych. W jednym z ognisk na fakt rozprzestrzenienia się zakażenia niewątpliwie wpływ miał brak ciepłej bieżącej wody, co utrudniało właściwe utrzymanie higieny zarówno wśród pacjentów, jak i personelu. Tego typu sytuacje awaryjne nie powinny mieć miejsca w placówkach medycznych.


Rysunek IX.1.1.
Liczba zachorowań szerzących się drogą pokarmową w latach 2002-2003, z podziałem na miesiące

     W sytuacji epidemiologicznej w zakresie chorób zakaźnych przenoszonych drogą krwi, w tym wirusowego zapalenia wątroby typu B i C, zanotowano spadek zachorowań.


Rysunek IX.1.2.
Liczba chorób zakaźnych przenoszonych drogą kropelkową w latach 2002-2003

     W przypadku zachorowań na wirusowe zapalenia wątroby prowadzone są działania przeciwepidemiczne, zbierane wnikliwe wywiady epidemiologiczne w celu określenia źródła zakażenia i ustalenia osób ze ścisłego kontaktu, które obejmowane są nadzorem lekarskim oraz naznaczane są do szczepień przeciw WZW typu B. Podejmowane są także działania zmierzające do wyegzekwowania poprawy warunków higieny w placówkach medycznych i zakładach fryzjersko-kosmetycznych.


Rysunek IX.1.3.
Zachorowania na WZW typ B i C

     Sytuacja dotycząca zatruć chemicznych - szczególnie zatruć alkoholem i lekami w latach 2002-2003 utrzymuje się na podobnym poziomie. W 2003 r. zaobserwowano nawet minimalny spadek ilości tych zatruć, niepokoi natomiast fakt, że 45% zatruć alkoholem dotyczyło osób poniżej 20 roku życia (w 2002 r. - 23%). W przypadku zatruć lekami zdecydowana większość to próby samobójcze.
     Na wysokim poziomie utrzymuje się ciągle liczba zatruć tlenkiem węgla. Zatrucia tlenkiem węgla najczęściej związane są z użytkowaniem term gazowych (uszkodzona terma, niedrożne przewody kominowe, brak cyrkulacji naturalnej powietrza). Obserwowany jest wyraźny wzrost zachorowań w sezonie grzewczym.


Rysunek IX.1.4.
Zatrucia alkoholem w latach 2002-2003


Rysunek IX.1.5.
Zatrucia lekami w latach 2002-2003


Rysunek IX.1.6.
Zatrucia tlenkiem węgla w latach 2002-2003

     We współpracy z Urzędem Miasta Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Gorzowie Wlkp. nadzoruje przeprowadzanie wiosennej i jesiennej akcji deratyzacji. W tym obszarze widoczna jest sukcesywna poprawa - większość podmiotów objętych obowiązkiem przeprowadzania deratyzacji wywiązuje się z tego obowiązku.

 

1.2. Sekcja Higieny Komunalnej

Danuta Kozera, Jacek Fedorowicz

1.2.1. Ocena zaopatrzenia ludności w wodę

     Jednym z zadań powierzonych Inspekcji Sanitarnej jest nadzór nad obiektami zaopatrującymi ludność w wodę do spożycia oraz zapewnieniem odpowiedniej jakości wody, zgodnej z obowiązującymi przepisami prawnymi. Dotyczy to dużych wodociągów działających w oparciu o kilka ujęć wody, jak również małych, zaopatrujących lokalnie budynki użyteczności publicznej i budynki mieszkalne.
     Porównując ilość wodociągów zaopatrujących mieszkańców Gorzowa w wodę można zauważyć, że następuje stały spadek ilości użytkowanych wodociągów, zwłaszcza tych o małej wydajności dobowej, nie przekraczającej 10 m3. W latach 2002-2003 liczba wodociągów zmniejszyła się o 4, co wiązało się z rozbudową sieci miejskiej we wschodniej i zachodniej części miasta. Z punktu widzenia Inspekcji Sanitarnej likwidacja wodociągów była korzystna, gdyż część z nich podawała wodę nieodpowiedniej jakości.
     W 2003 r. ok. 98% mieszkańców Gorzowa korzystało z wody z wodociągu miejskiego, działającego w oparciu o trzy ujęcia. Jakość wody pod względem bakteriologicznym i fizyczno-chemicznym odpowiadała wymaganiom sanitarnym, poza przypadkami przekroczenia twardości wody podawanej przez Centralny Zakład Wodociągowy przy ul. Kosynierów Gdyńskich, co potwierdziły wyniki badań próbek wody pobranych z sieci miejskiej na osiedlu Staszica, zaopatrywanym prawie wyłącznie z tego ujęcia. Niepokój budzi fakt, że w 2003 r. w 25% pobranych próbek wody w tym rejonie miasta wystąpiło przekroczenie twardości, a linia trendu wskazuje na ciągły wzrost do wartości maksymalnej określonej przepisami prawnymi (rys. IX.1.7.). Rodzi to poważne wątpliwości, co do dalszego intensywnego wykorzystania ujęcia Centralnego, bez niezbędnej modernizacji technologii uzdatniania.
     Szczególnym nadzorem objęte były również wodociągi zaopatrujące w wodę placówki lecznictwa zamkniętego. Do pozytywnych działań w kierunku zapewnienia w tych obiektach wody odpowiedniej jakości należy niewątpliwie zaliczyć, zanotowaną pod koniec 2003 r., poprawę pod względem fizyczno-chemicznym (twardość) jakości wody podawanej przez wodociąg własny Zespołu Szpitalnego przy ul. Warszawskiej 48. Wiązało się to z modernizacją stacji uzdatniania wody, polegającej m.in. na wprowadzeniu technologii zmiękczania wody. Niepokoi natomiast fakt, że w dalszym ciągu jakość wody podawanej przez wodociąg Zespołu Szpitalnego przy ul. Walczaka 42 nie odpowiadała wymaganiom określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia ze względu na przekroczenia: mętności, barwy, twardości i manganu. W 2003 r. odnotowano także pogorszenie pod względem fizyczno-chemicznym jakości wody z wodociągu Zespołu Szpitalnego przy ul. Dekerta 1. Stwierdzono tu przekroczenia następujących parametrów: mętności, barwy, żelaza i manganu. W pierwszym przypadku spowodowane jest to brakiem jakichkolwiek urządzeń służących do uzdatniania wody, a w drugim niewłaściwą eksploatacją złóż filtrujących. Zobowiązano właściciela wodociągów do poprawy jakości wody w Zespołach Szpitalnych przy ul. Walczaka i Dekerta.
     Mówiąc o zaopatrzeniu w wodę nie można pominąć studni publicznych zlokalizowanych w różnych częściach miasta. Zastrzeżenia Inspekcji Sanitarnej budzi nie tyle fakt ich małej ilości, co zła jakość wody w studniach, zarówno pod względem bakteriologicznym, jak i fizyczno-chemicznym. W 2002 r. woda w 8 studniach, a w 2003 r. nawet w 9 z 10 użytkowanych studni nie opowiadała wymaganiom sanitarnym pod względem bakteriologicznym. Natomiast nadal wszystkie studnie (100%) podają wodę niewłaściwą pod względem fizyczno-chemicznym. Stan taki praktycznie uniemożliwia wykorzystanie tych urządzeń do zaopatrzenia ludności w wodę.


Rysunek IX.1.7.
Twardość wody pobranej z sieci wodociągu miejskiego w latach 2002-2003

 

1.2.2. Ocena zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego

     W zakresie sanitarnej ochrony powietrza atmosferycznego wykonano badania opadu pyłu gruboziarnistego na 7 stanowiskach pomiarowych. Przeprowadzono 84 kontrole oraz dokonano 78 oznaczeń opadu pyłu.
     W 2003 r. średnia roczna wartość opadu pyłu dla miasta wynosiła 91,5 g/m2 i nie przekraczała rocznej wartości odniesienia, która wynosi 200 g/m2. Najwyższą wartość tego wskaźnika zanotowano w punkcie pomiarowym przy ul. Sikorskiego - 119,60 g/m2 i była ona większa w porównaniu do 2002 r. o 19,40 g/m2. Z analizy średnich rocznych opadu pyłu na 6 stanowiskach pomiarowych za lata 2002-2003 wynika, że w 4 punktach wartości zwiększyły się, zwłaszcza przy ul. Husarskiej - wzrost o 35% oraz w centrum miasta tj. przy ul. Sikorskiego i Borowskiego - wzrost odpowiednio o 19% i 18%. Natomiast największą poprawę, bo zmniejszenie o 25%, odnotowano na ul. Podmiejskiej, co może być związane z uruchomieniem nowego układu komunikacyjnego łączącego ulice Podmiejską i Walczaka oraz zmianą czynnika grzewczego w Elektrociepłowni Gorzów.
     W rocznym opadzie pyłu gruboziarnistego oznaczono zawartość kadmu i ołowiu i nie stwierdzono przekroczeń.
     W 2003 r. przeprowadzano również badania zanieczyszczenia powietrza w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi. Badania te dotyczyły 30-minutowych stężeń tlenku węgla w powietrzu i były wykonywane w ramach skarg i zgłoszonych zatruć. W związku z tym w 16 lokalach mieszkalnych wykonano 29 kontroli w tym w 8 z pomiarami CO i w 3 przypadkach stwierdzono przekroczenia dopuszczalnej normy. Powodem występowania tlenku węgla w powietrzu były m.in.: zły stan techniczny urządzeń grzewczych, niedrożność przewodów spalinowych, dymowych i wentylacyjnych, a także nadmierna szczelność mieszkań spowodowana wymianą okien i drzwi.

Punkt

Średnioroczna wartość opadu pyłu na rok w g/m3

2002

2003

% w stosunku do 2002

% w stosunku do NDS
(NDS - 200 g/m3)

ul. Łokietka

99,20

93,04

93,8

46,5

ul. Zielona

100,60

108,40

107,8

54,2

ul. Podmiejska

120,00

102,34

85,3

51,2

ul. Husarska

65,40

88,21

134,9

44,1

ul. Sikorskiego

100,20

119,60

119,4

59,8

ul. Borowskiego

91,40

108,65

118,9

54,3

ul. Górczyńska

-

23,40

-

11,7

Tabela IX.1.1.
Zestawienie średniorocznych wartości opadu pyłu w latach 2002-2003


Rysunek IX.1.8.
Graficzne przedstawienie średniorocznych wartości opadu pyłu w latach 2002-2003 na poszczególnych ulicach [g/m2]

 

1.2.3. Ocena stanu sanitarnego wybranych obiektów i urządzeń

     Do działań mających pozytywny wpływ na środowisko można zaliczyć modernizację oczyszczalni ścieków w Gorzowie oraz dokonaną w latach 2002-2003 znaczną rozbudowę kanalizacji sanitarnej na terenie dzielnic Siedlice i Zakanale. Inwestycja ta przyczyniła się do ograniczenia przypadków wycieków nieczystości płynnych z przepełnionych, bądź nieszczelnych zbiorników bezodpływowych, a tym samym zanieczyszczania wód podziemnych, wykorzystywanych w wielu przypadkach do zaopatrywania indywidualnych gospodarstw w wodę do picia.
     Problem jest nadal brak możliwości zagospodarowania dużych ilości osadów ściekowych powstających w oczyszczalni ścieków w Gorzowie. Osady ze ścieków komunalnych są bogatym źródłem składników pokarmowych dla roślin i wykazują pozytywne oddziaływanie glebotwórcze, lecz przydatność osadów do wykorzystania może być ograniczona przez zawartość zbyt dużej ilości metali ciężkich oraz obecność organizmów chorobotwórczych, głównie bakterii i jaj pasożytów przewodu pokarmowego. Powstające na terenie oczyszczalni ścieków w Gorzowie osady ściekowe są cyklicznie poddawane badaniom przed ich zagospodarowaniem. Rocznie oczyszczalnia produkuje około 2800 Mg suchej masy (s.m.) osadów ściekowych, które składowane są na składowisku zlokalizowanym przy oczyszczalni, nie posiadającym uszczelnionego podłoża. W 2003 r. rozpoczęto wywożenie osadów na nieużytki rolne położone w obrębie miejscowości Racław. Wywieziono tam jednorazowo 480 Mg osadu i po ostrym proteście społeczności lokalnej zaprzestano wywożenia osadów na ten teren.
     Podczas kontroli placówek służby zdrowia zwracano uwagę na postępowanie z odpadami niebezpiecznymi, do których zaliczane są odpady medyczne mogące stwarzać duże zagrożenie dla zdrowia ludzi i dla środowiska. Na nadzorowanym terenie stwierdzono, że odpady medyczne przekazywane są do termicznej utylizacji, jednak wiele podmiotów wytwarzających tego rodzaju odpady nie posiada stosownych dokumentów (między innymi decyzji Prezydenta Miasta zatwierdzających program gospodarki odpadami niebezpiecznymi i kart przekazania odpadów). Niepokój budzi również fakt, że w części placówek służby zdrowia nie stworzono właściwych warunków do długotrwałego, ponad 48-godzinnego przetrzymywania odpadów medycznych, co wiązałoby się z koniecznością zapewnienia w pomieszczeniach przeznaczonych do składowania odpadów odpowiednio niskiej temperatury oraz możliwością jej utrzymania bez względu na temperaturę otoczenia. Problem ten dotyczy między innymi Spalarni Odpadów Medycznych przy ul. Dekreta 1 w Gorzowie Wlkp.
     Dokonując oceny stanu środowiska na terenie miasta należy również wspomnieć, że nadal budzą zastrzeżenia:
- nieustannie zaśmiecane tereny osiedli, budynków mieszkalnych, posesji i ulic oraz bezpośredniego sąsiedztwa garaży,
- wywożenie odpadów w przypadkowe miejsca, a co za tym idzie tworzenie dzikich wysypisk,
- zanieczyszczanie chodników oraz piaskownic przez pozostawione bez opieki zwierzęta.

 

1.2.4. Skargi

     Osobnym rozdziałem w działalności Inspekcji Sanitarnej są skargi dotyczące środowiska zamieszkania. W latach 2002-2003 najliczniejszą grupą skarg były sprawy dotyczące warunków zamieszkania, m.in.: zawilgocenia mieszkań, niewłaściwego użytkowania lokali mieszkalnych przez najemców, co powodowało przenikanie na klatki schodowe i do sąsiednich lokali uciążliwych zapachów ze źle utrzymanych mieszkań, wycieków nieczystości płynnych w związku z niedrożnością instalacji kanalizacyjnej i uciążliwości hałasowych. W 2003 r. stanowiły one ok. 78% wszystkich skarg. Interweniujące osoby uskarżały się głównie na nadmierny hałas związany z eksploatacją urządzeń wentylacyjnych oraz głośną pracę dźwigów osobowych.
     Pozostałe skargi dotyczyły: długotrwałego składowania dużej ilości obornika bez izolacji od podłoża, co mogło niekorzystnie wpłynąć na środowisko i prowadzić do zanieczyszczenia wód podziemnych i stwarzało uciążliwości w zakresie unoszących się odorów oraz zanieczyszczenia piasku w piaskownicy przez zwierzęta pozostawione bez opieki właścicieli.
     Od dłuższego już czasu zauważa się, że w wielu przypadkach rzeczywistą przyczyną skarg są konflikty między lokatorami czy właścicielami posesji.

Tematyka skarg

Ilość skarg

2002 r.

2003 r.

Warunki mieszkaniowe

7

6

Uciążliwości hodowli

3

-

Hałas

3

2

Zanieczyszczenia posesji

1

1

Nieczystości stałe i płynne

7

2

Zanieczyszczenie powietrza

8

6

Lokalizacja zakładów

-

1

Inne

5

3

Razem

34

21

Tabela IX.1.2.
Skargi dotyczące środowiska zamieszkania

 

1.3. Sekcja Higieny Pracy - Ocena zagrożeń występujących na stanowisku pracy

Anna Dańko

     W 2003 r. w zakładach objętych nadzorem sanitarnym na terenie miasta zatrudnionych było blisko 19,4 tys. pracowników, spośród których 1669 pracowało w warunkach narażenia zawodowego na czynniki szkodliwe, przekraczające w miejscu pracy normy higieniczne. W 2002 r. w zakładach o podobnej strukturze działalności gospodarczej, które znajdowały się pod nadzorem sanitarnym zatrudnionych było ponad 20 tys. pracowników, a w warunkach narażenia na czynniki szkodliwe pracowało 1647 osób.
     Analizując strukturę narażenia ogółu zatrudnionych na czynniki szkodliwe w gorzowskich zakładach w latach 2002-2003, należy stwierdzić, że nie było istotnych różnic w liczbie pracowników wykonujących pracę w warunkach przekroczenia norm higienicznych poszczególnych czynników szkodliwych (rys. IX.1.9.).
     Na terenie miasta znajduje się kilka zakładów, w których warunki pracy, pomimo starań i pewnych reorganizacji, nie uległy znaczącej poprawie. Problemem nadal pozostaje hałas emitowany przez urządzenia produkcyjne oraz nadmierne zapylenie. Do zakładów o szczególnym zagrożeniu ze względu na występowanie czynników szkodliwych na stanowiskach pracy należą zakłady produkcji tkanin, włókna syntetycznego, produkcji wyrobów metalowych np. sejfów. Zagrożenia na stanowiskach pracy w tego typu zakładach wynikają z występowania przekroczeń norm higienicznych hałasu, pyłu i substancji chemicznych. Największą grupę narażonych stanowili pracownicy wykonujący pracę w ponadnormatywnym hałasie, który ze względów technicznych nie może być obniżony. Pracownicy ci zatrudnieni byli w branży produkcji włókien sztucznych i produkcji wyrobów metalowych. W przypadkach narażenia pracowników na ponadnormatywny hałas, którego wartość natężenia ze względów technicznych nie może być obniżona, pracodawcy wypełniali swój obowiązek ochrony profilaktycznej zdrowia narażonych zapewniając pracownikom odpowiednio dobrane ochronniki słuchu oraz wzmożoną opiekę lekarską, z uwzględnieniem badań laryngologicznych i audiometrycznych. W 2003 r. nie zgłoszono podejrzenia choroby zawodowej uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem.


Rysunek IX.1.9.
Struktura narażenia na poszczególne czynniki szkodliwe w latach 2002-2003

     W wyniku likwidacji niektórych stanowisk pracy i ograniczenia stosowania w działalności zawodowej substancji o działaniu rakotwórczym w 2003 r. uległa zmniejszeniu liczba pracowników pracujących w kontakcie z takimi czynnikami.
     Od 2 lat głównym kierunkiem działania w zakresie nadzoru sanitarnego jest kontrola podmiotów produkujących, importujących, wprowadzających do obrotu oraz stosujących w działalności zawodowej substancje i preparaty chemiczne, w tym preparaty biobójcze i prekursory grupy IIA-R i IIB-R (w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii). W ramach prowadzonego nadzoru w tym zakresie nie stwierdzono istotnych uchybień mających wpływ na zagrożenie bezpieczeństwa i warunków pracy zatrudnionych w kontakcie z chemikaliami.
     Nie stwierdzono uchybień w zakresie bezpieczeństwa pracy pracowników narażonych na kontakt ze środkami ochrony roślin. W kontrolowanych zakładach stosowane były środki niskiej klasy toksyczności dla ludzi, zakwalifikowane jako szkodliwe i pozostałe. Zmniejszeniu ulega ilość pomieszczeń magazynowych w kontrolowanych obiektach, ponieważ pestycydy nie są magazynowane w większych ilościach. W sprzedaży detalicznej i hurtowej znajduje się jedynie taka ich ilość, jaka odpowiada przewidywanym potrzebom rynku. Na poprawę bezpieczeństwa i ochronę zdrowia osób zawodowo narażonych wpływał sposób prowadzenia racjonalnej gospodarki pestycydami oraz rodzaj stosowanych preparatów tzw. nietoksycznych zaliczanych do grupy szkodliwych oraz do pozostałych.
     W 2003 r. wydano 20 decyzji stwierdzających choroby zawodowe, o 10 więcej niż w 2002 r. Stwierdzono zwiększoną, w porównaniu do 2002 r., liczbę zachorowań na choroby alergiczne, spowodowane kontaktem z czynnikami chemicznymi, występującymi w środowisku pracy. Chorobę zawodową uszkodzenia słuchu wywołanego hałasem stwierdzono jedynie w 2002 r. - u pracownika narażonego na ponadnormatywny hałas, występujący na jego stanowisku pracy podczas wykonywania prac związanych z naprawą wagonów.


Rysunek IX.1.10.
Struktura chorób zawodowych w latach 2002-2003

 

2. Nowe inwestycje i perspektywy rozwoju

Władysław Żelazowski

     Od kilku lat Miasto prowadzi zdecydowaną politykę rozwojową w podstawowych dziedzinach swojego funkcjonowania. Działalność ta zmierza do odczuwalnego przez społeczeństwo efektu w postaci rozwoju układów komunikacyjnych, jak również w szeroko pojętej sferze dokonań ekologicznych. Za przyśpieszonym rozwojem urbanizacyjnym miasta, w postaci głównie indywidualnego budownictwa mieszkaniowego, nie podążały działania związane z infrastrukturą techniczną. Istniejące od czasów przedwojennych dzielnice mieszkaniowe nie posiadały lub posiadały w niewielkim stopniu podstawowe uzbrojenie komunalne. Znaczna część zakładów przemysłowych, usługowych i placówek oświatowych posiadała tradycyjne źródła wytwarzania energii cieplnej na potrzeby centralnego ogrzewania czy ciepłej wody. Wymienione elementy rzeczywistości Gorzowa z początku lat 90. XX w. były bazą do sformułowania programów inwestycyjnych wraz z określeniem stosownych środków finansowych. Programy są systematycznie realizowane w postaci poszczególnych zadań.
     Lata 2002-2003 objęte niniejszym opracowaniem, to okres w którym realizowano szereg tytułów inwestycyjnych - był to już kolejny etap nadrabiania zaległości w potrzebach ekologicznych, przejawiający się różnym stopniem zaawansowania na poszczególnych zadaniach. Oczywistym jest, że tym zakresem działania objęto w pierwszej kolejności najwcześniej zurbanizowane rejony miasta:
- Wieprzyce - w zakresie sieci wodociągowej, a następnie kanalizacji sanitarnej,
- Zawarcie - w zakresie systemów wodno-kanalizacyjnych,
- Piaski - w zakresie uporządkowania uzbrojenia wodno-kanalizacyjnego,
- Janice - w zakresie kanalizacji sanitarnej.
     Od 1998 r. prowadzona jest rekultywacja zamkniętego już wysypiska odpadów komunalnych przy ul. Śląskiej. Celem rekultywacji jest ograniczenie negatywnego wpływu obiektu na środowisko.
     Wobec priorytetu rozwojowego miasta, jakim są nowe, bądź modernizowane układy komunikacyjne, wymagające znacznych środków finansowych, nakłady na realizację zdań ekologicznych były zbyt skromne do wykonania prac na terenach wymienionych dzielnic. Mimo tego wyraźny postęp był i jest możliwy, bowiem Miasto korzysta z kilku zródeł finansowania zadań ekologicznych, w tym corocznie z Gminnego, Powiatowego, Wojewódzkiego i Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz z Funduszu PHARE.
     Zapotrzebowanie społeczne na, relatywnie niewielką w skali ogólnej miasta, pomoc w realizacji drobnych zadań, dotyczących głównie uzbrojenia wodociągowego, zaspakajane jest z corocznie zabezpieczanych środków w ramach tytułu: Inicjatywy lokalne. W okresie 2002-2003 wybudowano w tym trybie sieci wodociągowe w ulicach: Owocowej, Dolnej, Dolomitowej, Galenowej, Nefrytowej, Bazaltowej, Diamentowej, Koralowej i Strażackiej.
     Blokiem zadań związanych z ochroną powietrza jest tytuł w budżecie Miasta: Modernizacja kotłowni placówek oświaty. W ramach tej pozycji w ostatnich dwóch latach zamieniono stare, wyeksploatowane kotłownie na paliwo stałe, na nowoczesne, bezobsługowe kotłownie gazowe w obiektach Zespołu Szkół Gastronomicznych oraz Zespole Szkół Odzieżowych. Zmniejszono tym samym emisje spalin do atmosfery. Przygotowano także niezbędną infrastrukturę pod stację monitoringu powietrza, której zadaniem będzie ciagły pomiar zanieczyszczenia powietrza w śródmieściu Gorzowa. W 2004 r. planowane jest zakończenie tego zadania.
     Kierunkami działań inwestycyjnych związanych z ograniczeniem hałasu w mieście są wszystkie tytuły komunikacyjne, w wyniku realizacji których mieszkańcy uzyskują drogi i ulice o nowoczesnych i gładkich nawierzchniach, skutkiem czego zmniejsza się poziom hałasu. W miejscach wrażliwych budowane są ponadto ekrany akustyczne, jak w przypadku ul. Piłsudskiego, czy przy zachodniej obwodnicy Gorzowa.
     W latach 2002-2003 zrealizowano w mieście szereg nowych układów komunikacyjnych:
- drugie jezdnie oraz skrzyżowania ulic Górczyńskiej i Piłsudskiego,
- trasa średnicowa - północna,
- ul. Bierzarina,
- ul. Kasprzaka,
- I etap zachodniej obwodnicy,
- ul. Dowbór-Muśnickiego,
- ul. Budowlanych,
- ul. Sczanieckiej,
- ul. Szarych Szeregów.
     Sumując należy stwierdzić wydatny postęp w działaniach rozwojowych skierowanych na szeroko pojętą ochronę środowiska, czego dowodem są przytoczone rezultaty.


Ulica Kasprzaka - fragment wschodniej obwodnicy miasta
fot. Tomasz Jocz

     Dążąc jednak do coraz wyższego poziomu zabezpieczenia miasta w tej dziedzinie przygotowane są do realizacji dalsze zamierzenia, których wykonanie rozłożone zostanie w nadchodzacych latach. Plany te stanowić będą kontynuację dotychczasowych kierunków i obejmować będą swym zakresem kolejne rejony Gorzowa. Najistotniejszym czynnikiem warunkującym powodzenie działalności rozwojowej są jednak możliwości finansowe. Podstawą jest zawsze budżet własny Miasta oraz w dalszej kolejności zewnętrzne źródła finansowania. Gorzów korzystać będzie w dalszym ciągu z dotychczasowych zewnętrznych zródeł, w tym z funduszy Unii Europejskiej. Właśnie te fundusze, których funkcjonowanie rozpoczęło się wraz z akcesją Polski od 1 maja 2004 r., stanowić będą w planach finansowych decydujący element, bowiem wysokość pomocy z tych źródeł może wynosić nawet 70-75 % kosztów przedsięwzięcia. W oparciu o takie założenie Miasto przygotowuje szeroki program rozwoju, który oprócz efektów użytkowych przyniesie wymierne korzyści ekologiczne.
     Planowanie dotyczy dalszego rozwoju układów komunikacyjnych, jak również kontynuacji zadań ekologicznych. Ponadto przygotowywane zamierzenia obejmują również docelowe uregulowanie stosunków wodnych w dzielnicy Zawarcie, wraz z modernizacją wałów przeciwpowodziowych oraz systemu melioracyjnego.
     W ramach rozwoju układów komunikacyjnych realizowany będzie w 2004 r. II etap zachodniej obwodnicy Gorzowa. W tym samym czasie Miasto przystąpi do modernizacji ul. Podmiejskiej oraz budowy ul. Janockiego. Przygotowywana jest projektowo i organizacyjnie budowa przejścia drogowego przez park Kopernika. Finansowanie wymienionych zadań zabezpieczone jest w budżetach Państwa, Miasta oraz przez Fundusz Phare. Prowadzone są jednocześnie przygotowania formalne i projektowe do złożenia wniosków o pomoc finansową Unii Europejskiej dla przebudowy ulic: Grobla, Kard. St. Wyszyńskiego i Kostrzyńskiej.
     W zakresie działań ekologicznych w 2004 r. zakończony zostanie drugi etap budowy systemu kanalizacji sanitarnej rejonu ulic Koniawska - Poznańska na odcinku od ul. Granicznej do granicy miasta z gminą Deszczno, w wyniku czego do systemu zostanie podłączonych dwanaście ulic dzielnicy. Kontynuacją tego procesu w 2005 r. będzie, przygotowywany do przetargu na wybór wykonawcy, kolejny rejon dzielnicy Zawarcie, zlokalizowany przy ulicach: Kobylogórskiej, Strażackiej, Wschodniej, Zachodniej, Siedlickiej oraz Sulęcińskiej - realizacja zadania współfinansowana będzie przez Fundusz Phare.
     W fazie planowania przygotowywany jest duży tytuł inwestycyjny, w zakres którego wejdą finalne prace na terenie miejskiej oczyszczalni ścieków, związane m.in. z docelowym rozwiązaniem utylizacji osadów ściekowych oraz optymalizowaniem gospodarki energetycznej, uwzględniając wykorzystanie metanu wytwarzanego przy fermentacji osadów w ZKF. W ramach tego samego tytułu ujęto ponadto budowę systemów wodno-kanalizacyjnych w tych rejonach miasta, które pozbawione są tej infrastruktury technicznej od lat, bądź na terenach, które funkcjonują lub aktualnie urbanizują się w granicach osiedli mieszkaniowych o zabudowie indywidualnej. Wniosek ten złożony zostanie przez Związek Celowy Gmin MG-6 i uwzględniać będzie również potrzeby w tej dziedzinie na terenach gmin ościennych: Bogdańca, Deszczna, Kłodawy, Lubiszyna i Santoka.
     Reasumując należy stwierdzić, że powodzenie planowanego programu uzależnione jest w decydującej mierze od decyzji instytucji oceniających wnioski o pomoc finansową Unii Europejskiej. Środki pochodzące z budżetu gminy zapewnią przygotowanie inwestycji oraz pokryją udział własny w przypadającej na Gorzów części finansowania.

 

3. Program ochrony środowiska wraz z planem gospodarki odpadami

Dorota Szukalska-Koźlakowska

     24 marca 2004 r. Rada Miasta uchwaliła Program ochrony środowiska wraz z planem gospodarki odpadami dla Miasta Gorzowa Wlkp. (uchwała nr XXVI/279/2004). Celem tworzenia programów i planów na szczeblu krajowym, wojewódzkim, powiatowym i gminnym jest zintegrowane i spójne działanie w zakresie ochrony środowiska, dlatego też plany niższego rzędu muszą być spójne z dokumentami opracowanymi przez wyższy szczebel administracji. Stąd też wynika potrzeba ich opiniowania i uzgadniania przez poszczególne organy.
     Sporządzenie programu ochrony środowiska wraz z planem gospodarki odpadami jest nie tylko wywiązaniem się z obowiązku ustawowego, ale pozwoli również na realizację zrównoważonego rozwoju miasta. Dokument ten będzie jednym z najważniejszych instrumentów zarządzania środowiskiem.
     Do sporządzenia programu ochrony środowiska i planu gospodarki odpadami zobowiązywał Prezydenta Miasta art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietna 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 ze zmianami) oraz art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 27 kwietna 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 ze zmianami).
     Program opracowany został zgodnie z ogólnymi wymaganiami zawartymi w Prawie ochrony środowiska oraz z wytycznymi do sporządzania programów ochrony środowiska na szczeblu regionalnym i lokalnym. Dokument ten pozostaje w ścisłej relacji ze strategią rozwoju i studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta oraz z programem ochrony środowiska dla województwa lubuskiego. Z dokumentów tych wynikają kierunki rozwoju społeczno- gospodarczego miasta i związana z nimi presja na środowisko.
     Plan uwzględnia zapisy zawarte w obowiązujących aktach prawnych z zakresu gospodarki odpadami, w krajowym planie gospodarki odpadami oraz w planie gospodarki odpadami dla województwa lubuskiego. Został on opracowany zgodnie z zapisami rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 kwietna 2003 r. w sprawie sporządzania planów gospodarki odpadami (Dz. U. Nr 66, poz. 620). Projekt Programu ochrony środowiska wraz z planem gospodarki odpadami został pozytywnie zaopiniowany przez Zarząd Województwa Lubuskiego.
     Program i plan, na podstawie istniejącego stanu środowiska, uwzględniając już obowiązujące dokumenty, definiuje cele do osiągnięcia, określa kierunki działania oraz przedstawia konkretne przedsięwzięcia do realizacji, które doprowadzą do osiągnięcia zamierzonych celów. Dokumenty te mają formułę otwartą, będą one w miarę potrzeb aktualizowane (nie rzadziej jednak niż co cztery lata), natomiast co dwa lata Prezydent Miasta sporządzać będzie raporty z wykonania programu i planu, które przedstawiać będzie Radzie Miasta.
     Nadrzędnym celem, określonym w programie jest zrównoważony rozwój miasta, w którym ochrona środowiska ma znaczący wpływ na przyszły charakter miasta i równocześnie wspiera jego rozwój gospodarczo- społeczny.
     Określając strategię ochrony środowiska w mieście przedstawiono następujące zagadnienia:
- poprawa jakości środowiska i bezpieczeństwa ekologicznego;
- ochrona dziedzictwa przyrodniczego i racjonalne użytkowanie zasobów przyrody;
- zrównoważone wykorzystanie surowców, materiałów, wody i energii;- zagadnienia systemowe, w tym włączenie aspektów ochrony środowiska do polityk sektorowych, przyszłościowy rozwój miasta w aspekcie ochrony środowiska i edukacja ekologiczna.
     W dokumencie zawarty jest też prognozowany stan środowiska miasta w 2011 r., sposób oceny realizacji programu oraz aspekty finansowe wdrażania programu.
     Poszczególne cele operacyjne dotyczą ochrony poszczególnych elementów środowiska tzn. wód, powietrza, ochrony przed hałasem, ochrony zasobów przyrodniczych oraz innych zagadnień. Aby podane cele zostały osiągnięte przyjęto kierunki działania, a następnie wyartykułowano konkretne przedsięwzięcia do realizacji w latach 2004-2007 i 2008-2011. Wybrane cele, kierunki działania i przedsięwzięcia przedstawiono poniżej.

Ochrona wód

     Cel: dążenie do poprawy jakości wód powierzchniowych i podziemnych, zapewnienie wszystkim mieszkańcom odpowiedniej jakości wody do picia, zabezpieczenie miasta przed powodzią.
     Kierunki działania:
1. wdrażanie wieloletniego planu rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych na lata 2003-2010,
2. weryfikacja ujęć wody i likwidacja ujęć nieeksploatowanych,
3. zapewnienie odpowiedniej jakości odprowadzanych ścieków z miejskiej oczyszczalni,
4. wspieranie i egzekwowanie programów racjonalnej gospodarki wodno-ściekowej w zakładach przemysłowych,
5. ujmowanie w planach zagospodarowania przestrzennego terenów zalewowych,
6. naprawa, budowa i modernizacja urządzeń melioracji wodnych oraz urządzeń ochrony przeciwpowodziowej, poprawa stabilności obwałowań na odcinkach wysokiego ryzyka,
7. wdrażanie programu Odra 2006,
8. kontrola stanu technicznego wałów.
     Przedsięwzięcia:
- Gospodarka ściekowa: budowa kanalizacji sanitarnej w dzielnicach Wieprzyce, Zakanale, os. Janice, os. Myśliborskie Północne i Południowe oraz w rejonie ulic: Owocowej, Żwirowej, Niepodległości, Żeromskiego, Łukasińskiego i Podmiejskiej, przebudowa układu pompowego w przepompowni przy ul. Kasprzaka, budowa separatorów na wylotach miejskiej kanalizacji deszczowej.
- Gospodarka wodna: budowa sieci wodociągowej na os. Myśliborskim Północnym i Południowym, zasilającej oczyszczalnie ścieków, na Zakanalu oraz w rejonie ulic: Poznańskiej, Niwickiej, Skrajnej, Warzywnej, Rzecznej, Dekerta, Srebrnej, Kwiatowej, Śląskiej, Fredry i Długosza itd., modernizacja stacji uzdatniania wody w zakresie dezynfekcji wody.
- Ochrona przed powodzią: ochrona przeciwpowodziowa dzielnicy Zawarcie, przebudowa wałów przeciwpowodziowych, konserwacja urządzeń melioracji podstawowych i szczegółowych, odbudowa koryta rzeki Kłodawki.

Ochrona powietrza

     Cel: poprawa jakości powietrza.
     Kierunki działania:
1. monitoring jakości powietrza,
2. określenie obszarów przekroczeń wartości dopuszczalnych,
3. w razie konieczności opracowanie programu ochrony powietrza,
4. eliminacja ruch drogowego o charakterze tranzytowym z centrum miasta,
5. ograniczenie ruchu docelowego do centrum miasta,
6. tworzenie warunków do zwiększenia udziału komunikacji zbiorowej w przewozach pasażerskich,
7. wsparcie budowy infrastruktury rowerowej - budowa nowych tras,
8. przyłączanie do sieci ciepłowniczej nowych odbiorców i jej rozwój,
9. kontynuacja modernizacji zbiorczych i indywidualnych systemów grzewczych: wprowadzanie kotłów nowej generacji, zmiana nośnika energii jakim jest węgiel na bardziej przyjazny np. gaz,
10. dostosowanie budynków użyteczności publicznej i budynków mieszkalnych do obowiązujących norm cieplnych,
11. preferowanie w budownictwie materiałów o odpowiedniej izolacyjności cieplnej,
12. preferowanie lokalizacji zakładów prowadzących energooszczędną produkcję i emitujących małą ilość zanieczyszczeń,
13. instalowanie urządzeń do redukcji zanieczyszczeń oraz poprawa sprawności obecnie funkcjonujących.

Przedsięwzięcia:

- Przedsięwzięcia z zakresu infrastruktury drogowej: obwodnica zachodnia, obwodnica północna, modernizacja ul. Grobla z budową ronda i przebudową ul. Przemysłowej i Mazowieckiej, budowa połączenia drogowego ul. Pomorskiej z Piłsudskiego, budowa drugiej jezdni ul. Walczaka, wschodni wylot drogi nr 22, modernizacja ul. Kostrzyńskiej, Wyszyńskiego, Pomorskiej, budowa trasy alternatywnej - III etap, modernizacja ul. Sikorskiego, Łokietka i Wybickiego.
- Przedsięwzięcia pozostałe: infrastruktura techniczna stacji monitoringu powietrza i monitoring powietrza, modernizacja kotłowni w budynkach oświaty, przedsięwzięcia termoizolacyjne w placówkach oświatowych, modernizacja elektrofiltrów w EC II, modernizacja układu ciepłowniczego w zakładzie wodociągowym Kłodawa i Siedlice, instalacja układów neutralizacji zapachów w przepompowni ścieków przy ul. Śląskiej, modernizacja kotłowni w oczyszczalni ścieków.

Ochrona przed hałasem

     Cel: dążenie do poprawy jakości klimatu akustycznego miasta.
     Kierunki działania:
1. kierunki z zakresu infrastruktury drogowej,
2. opracowanie mapy akustycznej i programu ochrony przed hałasem,
3. budowa ekranów akustycznych,
4. wprowadzanie do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego zróżnicowania terenów w zależności od dopuszczalnych natężeń hałasu,
5. prowadzenie kontroli emisji hałasu z obiektów działalności gospodarczej.
     Przedsięwzięcia: przedsięwzięcia z zakresu infrastruktury drogowej, wykonanie mapy akustycznej miasta, budowa ekranów akustycznych.

Ochrona przyrody

     Cel: rozwój i bieżące utrzymanie terenów zieleni oraz ochrona obszarów i obiektów cennych przyrodniczo.
     Kierunki działania:
1. opracowanie programu rozwoju i utrzymania zieleni,
2. uwzględnianie w procedurach lokalizacyjnych terenów cennych przyrodniczo - ochrona przed zainwestowaniem,
3. utrzymanie i rozwój miejskich terenów zieleni,
4. rozwój sieci szlaków turystycznych i ścieżek dydaktycznych,
5. objęcie ochroną muraw kserotermicznych.
     Przedsięwzięcia: budowa parku Górczyńskiego oraz parku przy ul. Dekerta i Czartoryskiego, rozbudowa parku Słowiańskiego, zagospodarowanie: skweru nad Kłodawką przy ul. Dąbrowskiego i Mickiewicza, otoczenia Jeziora Błotnego, parku Wiosny Ludów, parku przy Pałacu Ślubów, wykonanie programu rozwoju i utrzymania terenów zieleni w mieście.

Edukacja ekologiczna

     Cel: wykształcenie nawyków kultury ekologicznej oraz poczucia odpowiedzialności mieszkańców miasta za stan i ochronę środowiska.
     Kierunek działania: realizacja programu edukacji ekologicznej dzieci i młodzieży oraz popularyzacja zagadnień ochrony środowiska.
Przedsięwzięcia: organizacja obchodów Dnia Ziemi i kampanii Sprzątania Świata, prowadzenie miejskich konkursów, wspomaganie placówek oświatowych, inicjowanie prowadzenia przez szkoły badań elementów środowiska i sadzenia drzew i krzewów, organizowanie wycieczek szkolnych, tworzenie ścieżek dydaktycznych, wydawanie publikacji dotyczących stanu środowiska i przyrody miasta, prowadzenie szkoleń i warsztatów.

Gospodarka odpadami

     Jako cel ogólny gospodarki odpadami dla sektora komunalnego i gospodarczego określono minimalizowanie ilości wytwarzanych i składowanych odpadów oraz wdrażania nowoczesnych systemów ich odzysku i unieszkodliwiania

Odpady komunalne

     Cele:
1. objęcie selektywną zbiórką wszystkich mieszkańców miasta,
2. skierowanie na składowisko w 2011 r. do 50% całkowitej ilości odpadów ulegających biodegradacji,
3. unieszkodliwianie przez składowanie w 2011 r. do 65% wytworzonych odpadów.
     Kierunki działań:
1. podnoszenie świadomości mieszkańców w szczególności w zakresie minimalizacji wytwarzanych odpadów i selektywnej ich zbiórki,
2. podnoszenie skuteczności selektywnej zbiórki odpadów,
3. kompostowanie odpadów ulegających biodegradacji,
4. wykorzystanie energetyczne części odpadów,
5. przeprowadzenie badań ilości wytwarzanych odpadów i ich morfologii.
     Przedsięwzięcia: zakup pojemników do selektywnej zbiórki oraz do zbiórki odpadów niebezpiecznych, zakup kontenera do mobilnego punktu zbiórki odpadów niebezpiecznych, rozbudowa ZUO o moduł produkcji paliwa alternatywnego, linię technologiczną do produkcji brykietów do kominków, kwaterę na odpady komunalne i na odpady niebezpieczne, rekultywacja kwatery 1 i 2.

Osady ściekowe

     Cele:
1. zwiększenie stopnia kontroli obrotu komunalnymi osadami celem zapewnienia maksymalnego bezpieczeństwa zdrowotnego i środowiskowego,
2. zwiększenie stopnia przetworzenia osadów,
3. maksymalizacja stopnia wykorzystania substancji biogennych zawartych w osadach lub ich wykorzystanie energetyczne.
     Kierunek działania: kompostowanie osadów wraz z materiałem strukturalnym (słoma, wierzba lub inna biomasa).
     Przedsięwzięcia: budowa kompostowni osadów ściekowych.

     Przedstawiany dokument określa również szacunkowe koszty jego wdrażania. Koszt przedsięwzięć ujętych w programie ochrony środowiska na lata 2004-2007 oszacowano na kwotę około 455 mln zł. Największy udział w tej kwocie mają przedsięwzięcia z zakresu: infrastruktury drogowej (357 134 tys. zł), gospodarki wodno-ściekowej (65 751 tys. zł) oraz ochrony powietrza (13 292 tys. zł). Koszt przedsięwzięć ujętych w planie gospodarki odpadami w latach 2004-2007 oszacowano na kwotę około 17 mln zł. Źródłami finansowania tych zadań będą fundusze unijne, budżet miasta, fundusze ekologiczne, budżet państwa i środki przedsiębiorstw.
     W prezentowanym opracowaniu przedstawiono też prognozowany stan środowiska miasta w 2011 r. Uporządkowanie gospodarki ściekowej, właściwie prowadzona gospodarka wodna i prawidłowa gospodarka odpadami komunalnymi zmniejszy stopień zagrożenia wód podziemnych i znacznie wpłynie na poprawę jakości wód powierzchniowych. W wyniku rozwoju infrastruktury przeciwpowodziowej zmniejszy się zagrożenie powodziowe. Stan jakości powietrza będzie ulegał systematycznej poprawie. Przewiduje się zmniejszenie stężeń pyłu zawieszonego i dwutlenku azotu. W efekcie miasto należało będzie do strefy A. Zrównoważony rozwój systemu transportowego znacznie ograniczy emisję hałasu, co doprowadzi do osiągnięcia wymaganych wartości dopuszczalnych w najbardziej newralgicznych miejscach. W wyniku prowadzenia zintegrowanego systemu gospodarki odpadami komunalnymi w 2011 r. zostaną osiągnięte limity składowania odpadów ulegających biodegradacji, rozwiązany zostanie też problem odpadów niebezpiecznych. Rozwój i bieżące utrzymanie i ochrona terenów zieleni pozwoli na stworzenie mieszkańcom miasta warunków do wypoczynku i rekreacji, poprawi strukturę przyrodniczą i przestrzenną miasta oraz wpłynie na poprawę jakości życia mieszkańców. Objęcie ochroną prawną terenów i obiektów cennych przyrodniczo pozwoli na ich zachowanie dla przyszłych pokoleń.Prezentowane dokumenty są bardzo obszerne i siłą rzeczy zostały tu przedstawione w sposób bardzo skrótowy. Pełne wersje tych dokumentów mogą Państwo znaleźć na stronie internetowej Miasta www.gorzow.pl.

 

4. Gminny i Powiatowy Fundusz Ochrony Środowiska

Dorota Szukalska-Koźlakowska

     Gminne i powiatowe fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej utworzone zostały na podstawie ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska, ich funkcjonowanie podtrzymane zostało przez ustawę Prawo ochrony środowiska, obowiązującą od 1 października 2001 r. W przeciwieństwie do narodowego funduszu i wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej, nie posiadają one osobowości prawnej. Gminne i powiatowe fundusze są funduszami celowymi w rozumieniu ustawy o finansach publicznych, ich przychody gromadzone są na odrębnym rachunku bankowym. Gminne fundusze funkcjonują już od 1994 r., natomiast powiatowe od 1999 r.
     Przychodami gminnych i powiatowych funduszy są wpływy z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska i administracyjnych kar pieniężnych, pobieranych na podstawie cytowanej ustawy oraz przepisów szczególnych. Zarząd województwa i wojewódzki inspektor ochrony środowiska prowadzą wyodrębnione rachunki bankowe w celu gromadzenia i redystrybucji tych wpływów. Przychodami funduszy mogą być też wpływy z przedsięwzięć, dobrowolne wpłaty, zapisy i darowizny oraz świadczenia rzeczowe i środki pochodzące z fundacji.
     Na przychody gminnych funduszy składają się: 50% wpływów za składowanie odpadów na terenie gminy oraz 20% wpływów z opłat i kar za pozostałe rodzaje gospodarczego korzystania ze środowiska, a także całość wpływów z tytułu opłat i kar za usuwanie drzew i krzewów.
     Przychody powiatowych funduszy to: 10% wpływów za składowanie odpadów na terenie powiatu i 10% wpływów z opłat i kar za pozostałe rodzaje gospodarczego korzystania ze środowiska. Przeznaczenie środków funduszy jest ściśle określone w prawie ochrony środowiska.
     Przeznacza się je na finansowanie ochrony środowiska i gospodarki wodnej w celu realizacji zasady zrównoważonego rozwoju i polityki ekologicznej państwa oraz na współfinansowanie projektów inwestycyjnych, kosztów operacyjnych i działań realizowanych z udziałem środków pochodzących z Unii Europejskiej niepodlegających zwrotowi. Środki funduszy mogą być także przeznaczane na współfinansowanie projektów inwestycyjnych, kosztów operacyjnych i działań realizowanych z udziałem środków bezzwrotnych pozyskiwanych w ramach współpracy z organizacjami międzynarodowymi oraz współpracy dwustronnej.
     Środki gminnych funduszy przeznacza się na:
1. edukację ekologiczną oraz propagowanie działań proekologicznych i zasady zrównoważonego rozwoju,
2. wspomaganie realizacji zadań Państwowego Monitoringu Środowiska,
3. wspomaganie innych systemów kontrolnych i pomiarowych oraz badań stanu środowiska, a także systemów pomiarowych zużycia wody i ciepła,
4. realizowanie zadań modernizacyjnych i inwestycyjnych służących ochronie środowiska i gospodarce wodnej, w tym instalacji lub urządzeń ochrony przeciwpowodziowej i obiektów małej retencji wodnej,
5. przedsięwzięcia związane z ochroną przyrody, w tym urządzanie i utrzymanie terenów zieleni, zadrzewień, zakrzewień oraz parków,
6. przedsięwzięcia związane z gospodarką odpadami i ochroną powierzchni ziemi,
7. przedsięwzięcia związane z ochroną powietrza,
8. przedsięwzięcia związane z ochroną wód,
9. profilaktykę zdrowotną dzieci na obszarach, na których występują przekroczenia standardów jakości środowiska,
10. wspieranie wykorzystania lokalnych źródeł energii odnawialnej oraz pomoc przy wprowadzaniu bardziej przyjaznych dla środowiska nośników energii,
11. wspieranie ekologicznych form transportu,
12. działania z zakresu rolnictwa ekologicznego bezpośrednio oddziaływujące na stan gleby, powietrza i wód, w szczególności na prowadzenie gospodarstw rolnych produkujących metodami ekologicznymi położonych na obszarach szczególnie chronionych na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody,
13. inne zadania ustalone przez radę gminy, służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej, wynikające z zasady zrównoważonego rozwoju w tym na programy ochrony środowiska.
     Środki powiatowych funduszy przeznacza się na wymienione przedsięwzięcia oraz na inne zadania ustalone przez radę powiatu, służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej, wynikające z zasady zrównoważonego rozwoju, w tym na programy ochrony środowiska.
     Ze względu na to, że Gorzów Wlkp. jest miastem na prawach powiatu ma do dyspozycji obydwa fundusze.
     Środki GFOŚiGW w Gorzowie przeznacza się na realizację następujących zadań: edukację ekologiczną, urządzanie i utrzymanie terenów zielonych, wspomaganie systemów kontrolno-pomiarowych, ochronę powietrza, gospodarkę odpadami, gospodarkę wodną w tym kanalizację sanitarną i ochronę przed hałasem.
     Ze środków przeznaczonych na edukację ekologiczną finansowane są przedsięwzięcia realizowane w ramach programu: Teoretyczna i praktyczna edukacja ekologiczna dzieci i młodzieży szkolnej oraz propagowanie zagadnień ochrony środowiska, a w szczególności: szkolenie nauczycieli w zakresie nowoczesnych metod i technik edukacji ekologicznej, przeprowadzenie warsztatów w szkołach, zakup materiałów dydaktycznych, inicjowanie prowadzenia przez młodzież całorocznych badań stanu środowiska, pomoc w organizowaniu wycieczek i tematycznych imprez, organizowanie miejskich imprez (Dzień Ziemi, Sprzątanie Świata, i trzech miejskich konkursów) oraz wydawanie publikacji (folder ścieżki dydaktycznej, albumy poświęcone przyrodzie miasta, raporty o stanie środowiska).
     Od początku funkcjonowania GFOŚiGW przeznacza się środki na modernizacje kotłowni, polegające na zmianie sposobu ogrzewania obiektów lub podłączania ich do sieci ciepłowniczej, co wpływa na ograniczenie emisji zanieczyszczeń do powietrza.
     Innym ważnym zadaniem, na które przeznacza się środki GFOŚiGW jest poprawa stanu zieleni w mieście. Środki przeznaczane są na: utrzymanie terenów zieleni miejskiej, wykonanie nasadzeń drzew, krzewów i roślin jednorocznych, kontynuowanie budowy parku Górczyńskiego, prace pielęgnacyjne, porządkowanie i zagospodarowanie terenów miejskich itp.
     Zadaniem finansowanym przez GFOŚiGW jest wspomaganie systemów kontrolno-pomiarowych. W ramach tego zadania wykonuje się całoroczne badania wód Kłodawki w jej górnym biegu oraz badania innych zbiorników wodnych jak również monitoring lokalny w zakresie badania gleb, zanieczyszczenia powietrza i poziomu hałasu.
     Gospodarka wodna to dział, na który co roku przeznacza się pokaźne sumy z GFOŚiGW. Ze środków tych budowana jest sieć kanalizacji sanitarnej, prowadzona jest odbudowa koryta rzeki Kłodawki, remonty wałów przeciwpowodziowych, konserwacje urządzeń melioracyjnych, odbudowa basenu portowego.
     Środki funduszu przeznaczono także na modernizację torowiska tramwajowego na ul. Warszawskiej i wymianę stolarki okiennej w Szpitalu przy tej ulicy. Wykonanie tego zadania ma na celu zmniejszenie uciążliwości hałasu, na które narażeni są pacjenci i personel szpitala. Zadanie to wpłynie również na zmniejszenie się emisji zanieczyszczeń do powietrza dzięki uszczelnianiu obiektu, co wiąże się ze zmniejszeniem strat ciepła, a w konsekwencji mniejszym zużyciem paliwa do jego ogrzania.
     Do 1998 r. ze środków GFOŚiGW finansowano przedsięwzięcia z zakresu gospodarki odpadami - budowę Zakładu Utylizacji Odpadów i rekultywację składowiska odpadów.
     Środki PFOŚiGW w latach 1999-2003 przeznaczano na realizację przedsięwzięć związanych ze składowaniem i unieszkodliwianiem odpadów: na organizację i wdrażanie systemu selektywnej zbiórki odpadów u źródła ich powstawania, zakup linii technologicznych do doczyszczania i rozdrabniania surowców wtórnych oraz kontynuację rekultywacji składowiska przy ul. Śląskiej.
     Przeznaczając środki GFOŚiGW i PFOŚiGW na powyższe zadania można choć w części rozwiązywać naglące problemy dotyczące ochrony środowiska w mieście, nie zapominając o kształtowaniu świadomości ekologicznej jego mieszkańców.
     Poniżej w tabelach i na wykresach przedstawiono strukturę przychodów i wydatków funduszy w kolejnych latach ich funkcjonowania.

Źródło przychodów

Ogółem

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

Zarząd Województwa

5 880 876

368 595

406 819

557 668

499 191

606 326

875 606

681 457

351 822

704 608

828 784

Prezydent Miasta

20 022 398

10 254

403 615

613 859

1 282 089

322 092

300 327

3 101 155

6 814 519

5 080 654

2 093 834

Dotacje

241 000

 

 

 

171 000

30 000

 

40 000

 

 

 

Inne wpływy

424 281

866

7 743

19 567

15 515

13 394

11 809

147 243

1 806

133 042

73 296

Razem

26 568 555

379 715

818 177

1 191 094

1 967 795

971 812

1 187 742

3 969 855

7 168 147

5 918 304

2 995 914

Tabela IX.4.1
Przychody GFOŚiGW w latach 1994-2003 [zł]


Rysunek IX.4.1.
Przychody GFOŚiGW w latach 1994-2003 [zł]

Źródło przychodów

Ogółem

1999

2000

2001

2002

2003

Zarząd Województwa

1 640 183

464 710

224 487

250 760

344 200

356 026

Inne wpływy

34 065

2 455

12 296

1 452

8 100

9 762

 Razem

1 674 248

467 165

236 783

252 212

352 300

365 788

Tabela IX.4.2
Przychody PFOŚiGW w latach 1999-2003 [zł]


Rysunek IX.4.2.
Przychody PFOŚiGW w latach 1999-2003 [zł]

Nazwa zadania

Ogółem

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

Edukacja ekologiczna

636 760

10 119

17 101

22 995

69 814

87 527

58 659

166 042

75 272

69 231

60 000

Urządzanie i utrzymanie terenów zielonych

6 296 885

35 502

163 291

92 588

328 695

319 906

355 678

750 068

362 151

1 551 532

2 337 474

Wspomaganie systemów kontrolno-pomiarowych

203 935

2 513

3 840

19 954

12 457

11 826

18 989

24 902

22 986

34 961

51 507

Modernizacja kotłowni

4 683 973

289 282

462 669

306 560

1 072 923

250 484

444 185

696 251

383 708

322 458

455 453

Rekultywacja wysypiska przy ul. Śląskiej

188 312

40 000

2 252

26 320

30 000

20 000

 

 

 

69 740

 

Budowa ZUO

737 210

 

 

188 210

399 941

149 059

 

 

 

 

 

Budowa kanalizacji sanitarnej - Os. Janice

2 436 814



422 480


51 810

162 524

1 350 000

100 000

350 000


Modernizacja torowiska tramwajowego

40 000



40 000








Porządkowanie stawu przy ul. E. Plater

19 693




19 693







Odbudowa koryta rzeki Kłodawki

1 648 110


21 112



84 595


72 524

206 556

654 305

609 018

Budowa kanalizacji sanitarnej - Wieprzyce

2 436 447





140 246


600 000

116 795

1 482 747

96 659

Modernizacja oczyszczalni ścieków

110 958





110 958






Budowa kanalizacji sanitarnej - ul. M. Konopnickiej

40 240






40 240





Konserwacja urządzeń melioracji szczegółowych

423 189







118 400

99 500

99 500

105 789

Konserwacja wałów przeciw powodziowych

437 251







20 000

40 000

154 491

222 760

Budowa Euroregionalnego Centrum Sportów Wodnych

957 558







20 000

437 600

499 958


Wymiana stolarki okiennej w szpitalu przy ul. Warszawskiej

42 999







42 999




Budowa separatorów na wylotach kan. deszczowej

95 925









60 000

35 925

Modernizacja uzbrojenia dzielnicy Piaski

488 166










488 166

Konserwacja urządzeń melioracji podstawowych

88749










88749

Modernizacja przepompowni Zawarcie

226 589










226 589

Ochrona przeciwpowodziowa dzielnicy Zawarcie

79 440










79 440

Porządkowanie terenów zanieczyszczonych odpadami

58 369










58 369

Inne zmniejszenia

44 813

 

 

 

 

 

 

 

25 749

 

19 064

Razem

22 422 385

377 416

670 265

1 119 107

1 933 523

1 226 411

1 080 275

3 861 186

1 870 317

5 348 923

4 934 962

Tabela IX.4.3.
Wydatki GFOŚiGW w latach1994-2003 [zł]


Rysunek IX.4.3.
Wydatki GFOŚiGW w latach1994-2003 [zł]

Nazwa zadania

Ogółem

1999

2000

2001

2002

2003

Budowa Zakładu Utylizacji Odpadów

512 063

292 063

150 000

70 000

 

 

Rekultywacja wysypiska przy ul. Śląskiej

374 437

100 354

54 648

 

69 740

149 695

Selektywna zbiórka odpadów

122 277

 

84 852

19 567

8 020

9 838

Ekspertyzy i opinie

5 000

 

 

 

 

5 000

Inne zmniejszenia

1 113

 

 

1 099

 

14

Razem

1 014 890

392 417

289 500

90 666

77 760

164 547

Tabela IX.4.4.
Wydatki PFOŚiGW w latach 1999-2003 [zł]


Rysunek IX.4.4.
Wydatki PFOŚiGW w latach 1999-2003 [zł]