do góry

STAN ŚRODOWISKA W GORZOWIE WIELKOPOLSKIM W LATACH 2002-2003

 

VIII. POWAŻNE AWARIE


Nowoczesny budynek Komendy Miejskiej PSP przy ul. Łokietka
fot. Wojciech Jankowiak

 

1. Zakłady dużego ryzyka poważnej awarii przemysłowej

Tomasz Parada

     Podstawą wprowadzenia określenia poważnej awarii przemysłowej oraz klasyfikowania zakładów pod względem zagrożenia chemicznego dla otaczających obszarów stała się ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, która weszła w życie z dniem 1 października 2001 r. Wprowadzenie nowych pojęć w tej dziedzinie było w istocie przystosowaniem polskiego prawa do prawa unijnego, gdzie, w myśl Dyrektywy SEVESO II (Dyrektywa 96/82/WE w sprawie zarządzania zagrożeniami poważnymi awariami z udziałem niebezpiecznych substancji), pojęcia te funkcjonują od lat jako obowiązujące na obszarze wspólnoty. W ślad za ustawą weszły w życie również akty wykonawcze normujące szereg obowiązków związanych z posiadaniem na swoim terenie określonej ilości i typu substancji niebezpiecznych. Były to obowiązki związane z koniecznością zgłoszenia zakładu do organów kontroli, opracowania raportów bezpieczeństwa, wdrożenia w życie systemów bezpieczeństwa, opracowania planów operacyjno-ratowniczych, weryfikowania na bieżąco ustaleń wynikających z wykonanych opracowań. Wprowadzona klasyfikacja zakładów stwarzających realne zagrożenie dla środowiska podzieliła te zakłady na zakłady zwiększonego ryzyka i zakłady dużego ryzyka wystąpienia poważnej awarii przemysłowej. Podział jest ściśle związany z ilością określonej substancji magazynowanej w zakładach.
     W 2002 r. organy Państwowej Straży Pożarnej oraz Inspekcji Ochrony Środowiska, w oparciu o posiadaną wiedzę w tym zakresie, wprowadziły na terenie całego kraju podział na zakłady zwiększonego i dużego ryzyka. Na terenie Gorzowa nie ma zakładów zwiększonego ryzyka, a jedyny zakład zaliczony do grupy dużego ryzyka to Zakłady Włókien Chemicznych Stilon. Podstawą zaliczenia do tej grupy były magazynowane lub używane w procesach produkcji substancje niebezpieczne, w szczególności hydrazyna i amoniak.
     Istotnym zagrożeniem dla miasta spośród substancji używanych w produkcji stanowi w zasadzie jedynie amoniak. Używany jest on jako czynnik chłodniczy w instalacji chłodniczej, której zadaniem jest klimatyzacja hal produkcji włókien poliamidowych. Instalacja amoniakalna w skali kraju jest niewielka, ale jej położenie w centrum miasta stwarza określone problemy a w przypadku emisji awaryjnej może dojść do konieczności zaangażowania znacznych sił i środków. Zagrożenie dla otaczających obszarów, w przypadku emisji amoniaku do atmosfery jest dla tej instalacji znaczne i nie może być bagatelizowane.
     Zakład dostosował się do obowiązującego stanu prawnego w zakresie zapobiegania poważnym awariom przemysłowym. Wykonano wszystkie opracowania, system bezpieczeństwa w zakładzie został wdrożony, a zabezpieczenie instalacji zakładowych (nie tylko amoniakalnej) przed awariami jest dobre. Do tej pory w zakładzie nie było awarii z materiałami niebezpiecznymi. Stanowi to potwierdzenie stosowania dobrych praktyk w zakładzie, w szczególności dobre funkcjonowanie prewencji oraz skuteczność bieżących kontroli poszczególnych stanowisk pracy.

 

2. Organizacja ochrony przeciwpożarowej na terenie Gorzowa

Hubert Harasimowicz

    Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Gorzowie Wlkp. działa na terenie miasta Gorzowa i powiatu gorzowskiego, na obszarze o łącznej powierzchni ok. 1297 km2.
    Zakres działania Państwowej Straży Pożarnej obejmuje:
- organizowanie i prowadzenie akcji ratowniczych w czasie pożarów, klęsk żywiołowych lub likwidacji miejscowych zagrożeń,
- wykonywanie pomocniczych specjalistycznych czynności ratowniczych w czasie klęsk żywiołowych lub likwidacji miejscowych zagrożeń przez inne służby ratownicze,
- rozpoznawanie zagrożeń pożarowych i innych miejscowych zagrożeń, nadzór nad przestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych.
    Celem działania Komendy jest zabezpieczenie życia, zdrowia i mienia mieszkańców, a także środowiska w Gorzowie i powiecie gorzowskim, poprzez walkę z pożarami lub innymi klęskami żywiołowymi oraz ratownictwo: techniczne, chemiczne, ekologiczne i medyczne.
    W skład Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego włączone są także jednostki Ochotniczych Straży Pożarnych działających na terenie powiatu gorzowskiego, stanowią one 27,1% wszystkich jednostek OSP funkcjonujących na terenie powiatu. W powiecie gorzowskim w dyspozycji KSRG pozostaje łącznie 12 jednostek ratowniczych PSP i OSP. Na jedną jednostkę przypada średnio 108,1 km2 powierzchni powiatu.


Rysunek VIII.2.1.
Rozmieszczenie jednostek ochrony ppoż. na terenie powiatu gorzowskiego

    Przy Komendzie Miejskiej PSP w Gorzowie Wlkp. funkcjonują 4 specjalistyczne grupy ratownicze:
- Specjalistyczna Grupa Ratownictwa Chemicznego - JRG nr 2 w Gorzowie Wlkp.,
- Specjalistyczna Grupa Ratownictwa Technicznego - JRG nr 1 W Gorzowie Wlkp.,
- Specjalistyczna Grupa Ratownictwa Wodno-Nurkowego - JRG Kostrzyn n/O,
- Specjalistyczna Grupa Ratownictwa Ekologicznego na Wodach - JRG Kostrzyn n/O.
    Planowane jest utworzenie Specjalistycznej Grupy Ratownictwa Wysokościowego w JRG nr 1 w Gorzowie Wlkp.

 

3. Analiza zdarzeń na terenie miasta w latach 2002-2003

3.1. Analiza zdarzeń odnotowanych przez KM PSP w latach 2002 -2003

Hubert Harasimowicz

    W 2003 r. liczba zdarzeń odnotowanych przez Komendę Miejską PSP na terenie Gorzowa wzrosła w stosunku do 2002 r. o 34%, w tym liczba odnotowanych pożarów wzrosła o 92%. O 6% spadła natomiast ilość miejscowych zagrożeń, a liczba fałszywych alarmów wzrosła o 6,5%.
    Odnotowane straty w mieniu ogółem przy wszystkich zdarzeniach w 2003 r. wzrosły w stosunku do poprzedniego roku o 12%, przy czym straty popożarowe zdecydowanie spadły, bo aż o 32%, co przy wzroście pożarów o 92% świadczy o skutecznych i skoordynowanych działaniach jednostek PSP przy prowadzeniu działań ratowniczo-gaśniczych.

Wyszczególnienie

2002

2003

Ilość zdarzeń ogółem

1 068

1 441

- pożary

432

829

- miejscowe zagrożenia

544

514

- alarmy fałszywe

92

98

Straty ogółem (tys. zł)

1 960

2 198

- w tym pożarowe

864

1 148

Uratowano mienie (tys. zł)

22 536

62 592

- w tym przy pożarach

19 229

60 046

Wypadki śmiertelne

12

14

- w tym przy pożarach

2

4

Osoby ranne

53

99

- w tym przy pożarach

5

16

Tabela VIII.3.1.
Zdarzenia na terenie Gorzowa w latach 2002-2003 - dane ogólne


Rysunek VIII.3.1.
Porównanie ilości zdarzeń w Gorzowie w latach 2002-2003

Wyszczególnienie

Pożary

Miejscowe zagrożenia

2002

2003

2002

2003

Obiekty użyteczności publicznej

14

23

108

94

Obiekty mieszkalne

108

121

130

133

Obiekty produkcyjne

5

12

6

8

Obiekty magazynowe

6

7

9

3

Środki transportu

26

25

98

123

Lasy

3

5

1

0

Uprawy, rolnictwo

20

148

1

4

Inne obiekty

250

488

191

149

RAZEM

432

829

544

514

Tabela VIII.3.2.
Zestawienie zdarzeń w Gorzowie w latach 2002-2003 wg rodzaju obiektu

    Liczba pożarów odnotowanych w latach 2002-2003 jest porównywalna prawie we wszystkich podstawowych grupach obiektów, wzrosła natomiast zdecydowanie, bo aż o 620%, liczba pożarów w dziale uprawy, rolnictwo (w tym pożary traw oraz pożary w ogrodach działkowych w mieście). Pożary te w 2003 r. stały się prawdziwa plagą nękającą miasto i powiat. Wzrost całkowitej ilości pożarów o 92% spowodowany był głównie tak znacznym wzrostem pożarów w tej grupie.
    Najczęstszą przyczyną powstawania pożarów były w latach 2002-2003 podpalenia umyślne. W tej grupie zanotowano wzrost aż o blisko 165%, pozostałe przyczyny powstawania pożarów utrzymały się na zbliżonym poziomie. Na 829 pożarów zanotowanych w 2003 r. aż 594 to podpalenia umyślne. Jeśli do tego dodać 113 pożarów spowodowanych nieostrożnością przy posługiwaniu się otwartym ogniem (w tym papierosy i zapałki) to mamy ponad 85% zanotowanych pożarów.
    Liczba miejscowych zagrożeń w 2003 r. prawie we wszystkich rodzajach obiektów pozostała na niezmienionym poziomie. Znaczny wzrost zanotowano jedynie w środkach transportu o 30% i spadek w innych obiektach o 28%. Wzrost miejscowych zagrożeń w tym dziale następuje od kilku lat, związany jest przede wszystkim ze wzrostem ilości pojazdów poruszających się po naszych drogach.
    Przyczyny powstawania miejscowych zagrożeń w 2003 r. nie uległy zasadniczej zmianie. Wzrosła o 75% ilość miejscowych zagrożeń z przyczyn nieustalonych, a spowodowanych przez huragany i silne wiatry spała o ponad 50%. Z roku na rok wzrasta też o kilkanaście procent ilość poważnych zagrożeń związanych z eksploatacją środków transportu.
    Przy znacznym wzroście ilości akcji ratowniczo-gaśniczych na terenie miasta zanotowano wzrost zużycia środków gaśniczych. Zużycie wody do celów gaśniczych wzrosło o 46% (z 552,6 do 810,5 m3), a środków pianotwórczych aż o 136% (z 0,430 do 1,014 m3), natomiast spadła ilość zużytych proszków gaśniczych o (z 2,35 do 1,62 Mg) i sorbentów (z 38 do 3 kg).

 

3.2. Poważne awarie w latach 2002-2003

Tomasz Parada

    W latach 2002-2003 na terenie miasta miało miejsce kilka zdarzeń o znamionach poważnych awarii, wpływających, w mniejszym lub większym stopniu, niekorzystnie na środowisko. Nie było zdarzeń zagrażających bezpośrednio życiu lub zdrowiu ludzi, choć były zdarzenia o potencjalnie niebezpiecznym charakterze, szczególnie te przebiegające z udziałem gazów wybuchowych i palnych.
- W styczniu 2002 r. doszło do rozszczelnienia zaworu spustowego cysterny kolejowej z gazem propan-butan na terenie węzła kolejowego w Gorzowie. Awaria szybko została zauważona przez pracowników kolei i zabezpieczona przez straż pożarną, tak, że nie doszło do poważniejszego wycieku. Awarię usunięto po około 2 godzinach. Przyczyną awarii było prawdopodobnie obluzowanie się tzw. flanszy zabezpieczającej wylot zaworu.
- W kwietniu tego roku, ponownie na terenie węzła kolejowego w Gorzowie, doszło do wykolejenia się 2 cystern kolejowych z gazem propan-butan, przy czym jedna z nich się przewróciła. Do zdarzenia doszło podczas formowania składu pociągu na skutek błędu pracownika obsługującego zwrotnicę. Co prawda konstrukcja cysterny wytrzymała upadek i nie doszło do wycieku, ale było to zdarzenie potencjalnie bardzo groźne. Po przepompowaniu gazu do cysterny zapasowej i postawieniu cystern na tory akcję zakończono pomyślnie.
- W październiku 2002 r. doszło do awarii na terenie zakładu w Gorzowie, zajmującego się zbiórką i transportem substancji ropopochodnych (głównie zużytych olejów silnikowych). W chwili spuszczania zużytych olejów do zbiorników magazynowych doszło do zaiskrzenia i pożaru zbiorników naziemnych z polietylenu. Zbiorniki stopiły się, a ich zawartość rozlała się na powierzchnię gruntu. Na szczęście nie zapaliła się autocysterna, stojąca podczas spuszczania przy zbiornikach. Pożar udało się ugasić, ale skażeniu uległ grunt w rejonie magazynów. Zdarzenie to oraz liczne zaniedbania ze strony zakładu w zakresie przestrzegania przepisów ochrony środowiska stały się podstawą do wydania przez Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska decyzji o wstrzymaniu działalności zakładu.
- W lutym 2003 r. doszło do wycieku substancji ropopochodnych do Kłodawki na wysokości mostku przy ul. Składowej. Wyciek nastąpił z kanalizacji deszczowej i nie udało się odnaleźć sprawcy. Działania polegały głównie na postawieniu przez PSP zapory na wylocie kanalizacji oraz na samej rzece.- We wrześniu 2003 r. na Warcie, w okolicy wylotu kanalizacji deszczowej przy ul. Teatralnej, pojawiły się znaczne ilości środka pianotwórczego, który spływał z biegiem rzeki. PSP postawiła zaporę na wylocie kanalizacji. Wyciek nastąpił z kolektora kanalizacyjnego Zakładów Włókien Chemicznych Stilon, ale przeprowadzone oględziny studzienek kanalizacyjnych na terenie zakładu nie rozstrzygnęły tego w sposób jednoznaczny.
- W październiku 2003 r. na Kłodawce stwierdzono dużą ilość płynącej piany. Źródłem piany okazały się stawy rybne położone powyżej Gorzowa, ok. 2,5 km na północ od Mironic. Przyczyną tworzenia się tak znacznych ilości piany (która była prawdopodobnie pochodzenia organicznego) był zakwit sinicowy na dużym stawie rybnym, z którego woda była odprowadzana poprzez kaskadę.


Wypadek cystern kolejowych z gazem propan-butan na stacji towarowej PKP w Gorzowie, dnia 12.04.2002 r.
fot. PSP